Jeżeli uważasz, że w naszym ojczystym kraju nie ma ciekawych miejsc, powiedzenie „cudze chwalicie, swojego nie znacie” będzie miało dla Ciebie wyjątkowe znaczenie. W czterech najbliższych artykułach postaram się Wam przybliżyć najpiękniejsze i najciekawsze miejsca w Polsce, do których warto się wybrać, jeżeli nie chcecie wyjeżdżać gdzieś za granicę.

100 najpiękniejszych miejsc w Polsce: część 1 | część 2 | część 3 | część 4

Spis treści:

51. Rezydencja Biskupa w Lidzbarku Warmińskim

Strona www: www.lidzbarkwarminski.pl

zamek-lidzbark-warminski

To obok Malborka jeden z najlepiej zachowanych zamków gotyckich w Polsce. Został zbudowany w drugiej połowie XIV wieku na miejscu innej budowli krzyżackiej, na planie kwadratu. W podziemiach kryją się dwupoziomowe piwnice, część nadziemna ma aż cztery kondygnacje: tzw. przyziemie z pomieszczeniami gospodarczymi, pierwsze i drugie piętro o charakterze mieszkalno-reprezentacyjnym oraz poddasze z magazynami zboża i stanowiskami obronnymi.

Znaczenie Lidzbarka wzrosło ogromnie po zakończeniu wojny trzynastoletniej, gdy na mocy drugiego pokoju toruńskiego (1466) Warmia została przyłączona do Rzeczypospolitej. Biskupi warmińscy sprawowali również władzę świecką, w związku z czym przysługiwał im tytuł książęcy. Wielu z nich należało do elity umysłowej i kulturalnej kraju. W latach 1503-1510 przebywał tu jako sekretarz i lekarz swego wuja, biskupa Łukasza Watzenrode, Mikołaj Kopernik. Prawie 30 lat spędził na zamku lidzbarskim Ignacy Krasicki, który wiele swych utworów podpisywał kryptonimem XBW, czyli Książę Biskup Warmiński. Swoją rezydencję otoczył przepięknym ogrodem, kolekcjonował też dzieła sztuki. W 1772 roku, po pierwszym rozbiorze, Warmię włączono do Prus. Dopiero w 1945 roku Lidzbark ponownie znalazł się w granicach Polski.

52. Opactwo Cystersów w Lubiążu

Strona www: www.lubiaz.pl

Kompleks-w-Lubiazu

Wzniesiony w połowie XII wieku na niewielkim wzgórzu w zakolu Odry klasztor został zniszczony w czasie wojen husyckich, później zdewastowali go Szwedzi, którzy też zrabowali skarbiec i wywieźli bibliotekę. Po wojnie trzydziestoletniej nastąpił największy, trwający ponad sto lat, okres świetności lubiąskiego opactwa. Wtedy też zburzono budynki klasztorne i dom opatów, zostawiając jedynie stary kościół, i w krótkim czasie postawiono olbrzymią budowlę. Wielu artystów pracowało nad stworzeniem jej wspaniałego wystroju. Sklepienie jadalni do dziś zdobią freski Michała Willman-na – najwybitniejszego wówczas malarza działającego na Ślą sku. Rzeźbiarz Mateusz Steinl jest twórcą głównego ołtarza w kościele klasztornym, ołtarzy w obejściu, części ołtarzy w nawach bocznych i kaplicy Książęcej. W jego warsztacie wykonano też przepiękne stalle, przypominające żywy ogród. Nad głowami siedzących niezwykły baldachim tworzyły liście i kwiaty, wśród których stały lub siedziały anioły, grające na instrumentach dętych (od północy) oraz strunowych (od południa).

Lubiąż_-_klasztor_cystersów_sala_panoramicznie

Stalle rozebrano pod koniec II wojny światowej. Później trafiły do Stężycy koło Dęblina, gdzie „przystosowano” je do wnętrza tamtejszego kościoła, tnąc tu i ówdzie i przybijając gwoździami. Również inne cenne elementy wyposażenia zostały rozproszone po całej Polsce. W samej Warszawie lubiąskie płótna znajdują się w 13 kościołach. Najokazalsze z zachowanych wnętrz to: biblioteka, jadalnia opata, letni refektarz oraz Sala Książęca, w której dziś odbywają się koncerty muzyczne.

53. Zamek Joannitów w Łagowie

Strona www: www.zamek-lagow.com

Lagow-zamek

Jest jednym z piękniejszych zabytków ziemi lubuskiej. Do XIV wieku w miejscu, gdzie obecnie znajduje się gotycko-barokowa budowla, stała obronna forteca. W 1347 roku właściciel Łagowa, margrabia brandenburski Ludwik, oddał go w zastaw za długi. Wówczas posiadłość trafiła w ręce joannitów. Wzniesiony przez nich na wzgórzu usypanym na wąskim przesmyku rozdzielającym jeziora Łagowskie i Trześniowskie zamek stał się siedzibą komandora zakonu, który sprawował pieczę nad podległymi mu ziemiami. Znajdując się na terenie granicznym między Pomorzem, Brandenburgią, Wielkopolską i Śląskiem, spełniał ważną funkcję obronną, chroniąc ziemie polskie przed naporem Marchii Brandenburskiej.

Zamek do dziś zachował się w dobrym stanie. Nie został zniszczony nawet przez Szwedów, którzy zajęli go w XVII wieku. Świadectwem dawnego wystrojujest ciekawa dekoracja w Sali Rycerskiej oraz kominek z herbem zwierzchnika zakonu. Ponoć od 1820 roku w zamku pojawia się duch zmarłego w XVI wieku komandora Andrzeja von Schliebena. Zjawa w otoczeniu płomyków ognia ukazuje się tylko wiosną i latem, jak dotąd – jedynie mężczyznom. Wiele mówiono też niegdyś o skarbach joannitów. Niektórzy uważają, że część bogactw została zamurowana w podziemiach zamczyska…

54. Pałac Lubomirskich i Potockich w Łańcucie

Strona www: www.zamek-lancut.pl

Łańcut_-_Pałac

Zabytek najwyższej klasy, przyciągający rzesze turystów, również z zagranicy. W pierwotnym drewnianym zamku należącym do Pileckich kilkakrotnie gościł król Władysław Jagiełło, który w 1417 roku poślubił ich jedyną córkę, temperamentną wdówkę, Elżbietę Granowską. Pod koniec XVI wieku majątek znalazł się w rękach osławionego warchoła i okrutnika, Stanisława Stadnickiego, zwanego „diabłem łańcuckim„. Prowadził on ciągłe spory z sąsiadami, m.in. z Opalińskimi. Skutkiem tej prywatnej wojny było zburzenie zamku przez Łukasza Opalińskiego. Podźwignął go z ruin nowy właściciel, jeden z najbogatszych magnatów, Stanisław Lubomirski. Wzniesiona przez niego w latach 1629-1641 rezydencja typu palazzo in fortezza łączyła funkcje mieszkalne z obronnymi i była jedną z nielicznych warowni, które zdołały obronić się przed Szwedami.

Największe zmiany zaszły w Łańcucie na przełomie XVIII i XIX wieku, kiedy należał on do Izabeli z Czartoryskich Lubomirskiej. Trwająca wiele lat przebudowa zaowocowała powstaniem iście królewskiej siedziby i chociaż ostatni właściciel, przerażony nadciągającą w 1944 roku armią radziecką, wywiózł na zachód 11 wagonów najcenniejszych dzieł sztuki, wciąż jest tu co podziwiać. Warto zwrócić uwagę na Apartament Turecki w modnym pod koniec XVIII stulecia stylu orientalnym oraz obejrzeć Gabinet Zwierciadlany wyłożony drewnianą rokokową boazerią w pastelowych kolorach. W dawnych zabudowaniach gospodarczych mieści się największe w Polsce Muzeum Powozów. Można tam nawet zamówić sobie przejażdżkę zabytkową karetą.

55. Ruchome wydmy w Łebie

Na Wybrzeżu Słowińskim, pomiędzy Łebą a Rowami, rozciąga się wielokilometrowy pas piaszczystych wzgórz – największy obszar ruchomych wydm w Europie. I chociaż powstał wskutek grabieżczej działalności człowieka, został uznany przez UNESCO za Światowy Rezerwat Biosfery.

leba-wydmy

0 sile wędrujących piasków przekonali się w XVIII wieku mieszkańcy wsi Łączki. Ich osada została całkowicie zasypana. Dziś szacuje się, że sunące na wschód i południe (zgodnie z kierunkiem wiatru) wydmy co roku pokonują 10-12 metrów! W rezultacie zasypaniu ulega trzecie co do wielkości jezioro w Polsce – Łebsko. Zespół największych ruchomych wydm to tzw. Białe Góry, z których najwyższa – Łącka Góra – osiąga 45 metrów n.p.m. Stąd po horyzont już tylko piaski – prawdziwa pustynia. Położona nieopodal Łeba każdego lata rywalizuje z Ustką o miano letniej stolicy Polski. Jej okolice były zamieszkane już pięć tysięcy lat temu, chociaż osadnictwo rozwinęło się na tym terenie dużo później. Żyli tutaj m.in. Słowianie pomorscy, zwani Słowińcami, którzy, mimo że znajdowali się pośród narodu niemieckiego na terenie Prus, zachowali odrębną kulturę i gwarę. We wsi Kluki można oglądać ich oryginalne zagrody z mnóstwem starych narzędzi oraz przedmiotów codziennego użytku. Ruchome wydmy do złudzenia przypominają pustynię. Stąd też wiele pomysłów na wykorzystanie ich w filmie. Tu m.in. były kręcone zdjęcia do Faraona oraz O dwóch takich, co ukradli księżyc.

56. Ulica Piotrowska w Łodzi

Łódź nazywana jest miastem jednej ulicy. Przecinająca centrum czterokilometrowa arteria stanowi najdłuższy trakt handlowy w całej Europie. Tu mieściły się niegdyś banki, fabryki i ekskluzywne sklepy. Tu mieszkali najbardziej wpływowi i bogaci ludzie. Tutaj też rozegrały się krwawo stłumione przez wojska carskie walki podczas rewolucji 1905 roku.

Ulica_Piotrkowska_in_Lodz

Ulica ma swój początek przy placu Wolności, na którym stoi klasycy styczny ratusz z 1827 roku oraz kościół garnizonowy Świętego Ducha z końca XIX wieku. Przy Piotrkowskiej znajdują się 72 zabytkowe obiekty – fabryki, pałacyki, kamienice mieszczańskie.

Hilary Majewski, jeden z największych łódzkich architektów, projektował słynny pałacyk Scheiblerów pod numerem 11. Dom bankowy pod numerem 29 projektu Gustawa Landaua-Gutentegera z kopułą zdobioną motywami roślinnymi i maskami to wspaniały przykład sztuki secesyjnej. Jednym z najpiękniejszych budynków Łodzi jest pałacyk Juliusza Heinzla, w którym obecnie mają siedzibę władze miasta. We wzniesionej w 1835 roku w stylu klasy-cystycznym tzw. Białej Fabryce mieściła się pierwsza w Królestwie Polskim mechaniczna przędzalnia i tkalnia. Dziś znajduje się tu Centralne Muzeum Włókiennictwa z bogatymi zbiorami tkanin oraz ekspozycją prezentującą dawne techniki tkackie.

57. Zamek Krzyżacki w Malborku

Strona www: www.zamek.malbork.pl

zamek-krzyzacki-w-malborku

Monumentalna gotycka twierdza przyciąga turystów z całego świata. Nic dziwnego – jest największym tego typu zabytkiem w Europie. W grudniu 1997 roku została wpisana na Listę Światowego Dziedzictwa Kulturalnego i Przyrodniczego UNESCO. Zespół zamkowy składa się z kilku części, budowanych w różnych okresach. W latach 1276-1280 wzniesiono Zamek Konwentualny, nazwany później Wysokim. Po 1309 roku, kiedy Malbork był już stolicą państwa zakonnego, został on przebudowany (szczególnie istotnych zmian dokonano w latach 1330-1334), a wiele pomieszczeń zmieniło swoją pierwotną funkcję. W budowli na planie prostokąta, z wieżyczkami w narożach, znajdowały się m.in. sale klasztorne (dormitoria, refektarz, kapitularz), kaplica Najświętszej Marii Panny, a także skarbiec, gdzie teraz można oglądać niezwykłą kolekcję bursztynów. W powstałym w pierwszej połowie XIV wieku na terenie dawnego przedzamcza obszernym Zamku Średnim mieścił się m.in. Wielki Refektarz – jedna z największych reprezentacyjnych sal w Europie, infirmeria dla chorych i starszych braci oraz wyróżniający się nowatorstwem architektonicznym Pałac Wielkiego Mistrza.

Dziś we wschodnim skrzydle Zamku Średniego znajdują się ekspozycje muzealne, m.in. zbiory oręża i wystawa porcelany. Największa część malborskiej warowni – przedzamcze zwane Zamkiem Niskim – została założona najpóźniej i miała charakter gospodarczy. Obecnie częściowo odbudowane obiekty przeznaczone są na hotel.

58. Mierzeja Helska

Jest chyba najbardziej charakterystycznym elementem na mapie Polski. W najwęższym miejscu, niedaleko Kuźnicy, jej szerokość nie przekracza 200 metrów, podczas gdy długość całej linii brzegowej wynosi aż 74 kilometry. Zdarzało się, że w czasie silnych sztormowych wiatrów wiejących od Bałtyku woda przelewała się przez półwysep. W ten sposób został zniszczony nasyp linii kolejowej. Mierzeja powstała z połączenia kilku niewielkich wysepek, w wyniku nanoszenia piasku przez fale morskie i wiatr.

mierzeja-helska

Według legendy, dawno temu na jednej z wysp żył samotnie bożek zwany Jastrzebogiem. Okoliczni rybacy przypływali, aby składać mu dary. W końcu część z nich osiedliła się na terenie dzisiejszej Jastarni. Badania naukowe wykazały, że miejscowość ta rzeczywiście była zamieszkana już dwa tysiące lat temu, gdy większość osad położonych na Półwyspie Helskim została założona w średniowieczu. Mieszkańcy półwyspu, który jeszcze na początku XX wieku miał nazwę rodzaju żeńskiego – Hela (zmieniono ją dopiero w latach 20.), byli korsarzami i budzili strach w całej Zatoce Gdańskiej. Co roku 29 czerwca barwne flotylle rybackie płyną z Kuźnicy do Pucka na odpust świętych Piotra i Pawła.

59. Morskie Oko

Strona www: www.schroniskomorskieoko.pl

morskie-oko-od-strony-schroniska

Jest jednym z najchętniej odwiedzanych miejsc w polskich Tatrach. Gromadzi tłumy turystów, którzy zaczęli tu przybywać już na początku XIX wieku. Położone w Dolinie Rybiego Potoku na wysokości 1395 m n.p.m. w polodowcowym zagłębieniu, od północnej strony zamknięte jest wałem morenowym, na którym stoi tzw. nowe, choć już niemal stuletnie schronisko. Powszechnie uznawane za największe tatrzańskie jezioro (34,5 ha lub – wg innych obliczeń – 34,9 ha), ustępuje zdaniem niektórych Wielkiemu Stawowi w Dolinie Pięciu Stawów Polskich. Maksymalna głębokość Morskiego Oka wynosi 50,8 metra. Woda ma barwę zieloną, a przezroczystość sięga 11-14 metrów. Dzięki temu łatwo można zauważyć żyjące tu pstrągi. Zarybienie zbiornika – jedyny przypadek w naszych Tatrach – ma charakter naturalny. Niegdyś zamieszkiwały go również łososie potokowe. Być może tłumaczy to dawną nazwę: Rybi Staw. Z obecną wiąże się legenda, która mówi, że jezioro ma podziemne połączenie z Adriatykiem. Ponoć fale wyrzucały dawniej szczątki zatopionych okrętów, a w głębinach żyły wielkie morskie ryby. Otoczenie Morskiego Oka jest obszarem niezwykle cennym przyrodniczo: rosną tu m.in. okazałe limby, które można zobaczyć, wędrując ścieżką wokół jeziora.

60. Uzdrowisko w Nałęczowie

naleczow-uzdrowisko

W willi „Pod Matką Boską” mieszkał przez 10 lat Bolesław Prus, co upamiętnia tablica. Ludzie byliby o wiele lepsi, gdyby chociaż raz w roku mogli przyjechać do Nałęczowa – twierdził pisarz, który przez 28 lat (od 1882 r.) spędzał tu każde wakacje. Za jego czasów, w dwóch ostatnich dekadach XIX i na początku XX wieku, uzdrowisko przeżywało złoty okres. Bywali tutaj m.in. Henryk Sienkiewicz, Ignacy Paderewski, Karol Szymanowski i Stefan Żeromski. Do dziś Nałęczów zachował urodę kurortu w starym stylu i wciąż słynie ze swego znakomitego mikroklimatu oraz leczniczych wód mineralnych.

Naleczow_park_b_prus_statue

W pałacu Małachowskich, otoczonym rozległym, dobrze utrzymanym parkiem zdrojowym, można na parterze obejrzeć dwa pokoje, w których mieszkał i pracował Prus. Ślady autora Lalki znajdziemy też w innych zakątkach, choć nie istnieje już zbudowany specjalnie dla niego drewniany domek, którego dach pokryto mchem, aby pisarza nie rozpraszały uderzenia kropel deszczu.

W 1890 roku w Nałęczowie pojawił się Stefan Żeromski, skromny guwerner, dopiero marzący o literackiej sławie. Tu poznał córkę jednego z dyrektorów uzdrowiska, młodą wdowę Oktawie Rodkiewiczową, którą wkrótce poślubił. W 1905 roku za honorarium za powieść Popioły zbudował sobie letnią pracownię, tzw. Chatę. Jej wnętrze przetrwało w nie zmienionym stanie, gdyż już trzy lata po śmierci pisarza, w 1928 roku, utworzono tu muzeum.

61. Rezydencja magnacka w Nieborowie

palac-w-nieborowie

Jedna z nielicznych rezydencji magnackich w Polsce z zachowanymi w niemal nienaruszonym stanie wnętrzami i bogatym wyposażeniem. Powstała w latach 1694-1697 według projektu Tylmana z Gameren, spolszczonego Holendra, najwybitniejszego architekta XVII wieku działającego w naszym kraju. Otoczony pięknym ogrodem pałac był siedzibą ówczesnego prymasa Polski, kardynała Michała Radziejowskiego. Jego portret można zobaczyć w bibliotece, gdzie znajdują się też dwa olbrzymie weneckie globusy z XVII wieku i cenny księgozbiór. Główna klatka schodowa wyłożona jest prawie 10 tysiącami XVIII-wiecznych kafli holenderskich, ręcznie zdobionych, każdy innym wzorem. Wśród dzieł sztuki wyróżnia się opiewana wierszem przez Konstantego Ildefonsa Gałczyńskiego głowa Niobe, wykuta w białym marmurze. Jest to rzymska kopia greckiego oryginału, podarowana przez carycę Katarzynę II księżnej Helenie Radziwiłłów ej. Ta słynna z urody i zamiłowań artystycznych dama, twórczyni Arkadii, poświęciła wiele czasu (i pieniędzy) na upiększenie Nieborowa. Do Radziwiłłów pałac należał do 1945 roku, następnie został zamieniony na muzeum.

62. Zamek Dunajec w Niedzicy

Strona www: www.zamek-w-niedzicy.pl

Niedzica_zamek

Zamek w Niedzicy jest jednym z najcenniejszych zabytków architektury obronnej w Polsce, a także jedna z największych atrakcji historycznych w polskich Karpatach.  Wzniósł go około 1330 roku węgierski ród Berzevicsych, tędy bowiem przebiegała granica węgiersko-polska i ważny szlak handlowy. W pierwszej połowie XVII wieku kolejny właściciel, Jerzy Horvath, przekształcił gotycką budowlę w renesansową rezydencję.

63. Zamek w Wiśniczu

Strona www: www.zamekwisnicz.pl

Na jednym ze wzgórz otaczających miasteczko Nowy Wiśnicz możny ród Kmitów wzniósł niegdyś drewniany gródek, w XIV wieku przebudowany na gotycki zamek. Za czasów ostatniego przedstawiciela rodu, Piotra Kmity, wojewody krakowskiego i marszałka wielkiego koronnego, wspaniałością niewiele ustępował on Wawelowi. Jego wyposażenie świadczyło o bogactwie i zmyśle artystycznym właściciela. Kmitowie posiadali bogatą bibliotekę, a w ich rezydencji gościło wielu pisarzy i uczonych (m.in. poeta Klemens Janicki oraz historyk Marcin Bielski), a także pary królewskie: Zygmunt Stary i Bona Sforza oraz Zygmunt August i Barbara Radziwiłłówna. Jak głosi legenda, na uczcie wydanej w Nowym Wiśniczu przez Piotra Kmitę otruto Barbarę, nielubianą synową Bony.

Zamek_w_Nowym_Wiśniczu

Po bezpotomnej śmierci marszałka zamek został sprzedany Lubomirskim. Z inicjatywy Sebastiana Lubomirskiego dokonano przebudowy w stylu barokowym. Dodano jedno piętro oraz piątą basztę, budowlę otoczono tarasem. Siedziba rodu miała sto sal, a wszystkie framugi drzwi, okien i kominków wyrzeźbiono w marmurze. Do wykonania drzwi posłużyły drogocenne gatunki drewna, z których także ułożono różnokolorowe posadzki, zaś większość okien wypełniły wielobarwne witraże. W pałacowej galerii wisiały obrazy Rafaela, Tycjana i Diirera. Mimo doskonałego systemu obronnego (fortyfikacje, dobrze rozwinięty system wałów, strzelnice dla dział) w XVII wieku zamek został zajęty i ograbiony przez Szwedów. Nigdy już nie odzyskał w pełni swej dawnej świetności. Do jego zniszczenia przyczyniło się również kilka pożarów. Jeden z nich strawił nawet większą część miasteczka. Wyruszając w 1621 r. na wojnę, Stanisław Lubomirski przysiągł, że jeżeli wróci jako zwycięzca, na wzgórzu leżącym nieopodal zamku wzniesie kościół ku czci Chrystusa Salwatora, a przy nim klasztor. Słowa dotrzymał. Dziś w dawnym barokowym klasztorze Karmelitów Bosych mieści się więzienie.

64. Pałacyk Henryka Sienkiewicza w Oblęgorku

Strona www: sienkiewicz.mnki.pl

muzeum-sienkiewicza-oblegorek

Pałacyk Henryka Sienkiewicza w Oblęgorku, otwarty w 1958 roku, jest najstarszym w Polsce muzeum poświęconym autorowi Quo vadis. Utworzono je w domu pisarza, który kupiono za pieniądze ze składek społecznych „od narodu„. Oblęgorski majątek wraz z pałacykiem przekazano Sienkiewiczowi w 1900 roku podczas obchodów jubileuszu 25-lecia pracy literackiej, co było dowodem niezwykłego uznania dla Jego twórczości. Na ówczesne czasy był to dar wspaniały, dalece hojniejszy niż kamienica w Wiedniu, którą ofiarowano w 1873 roku Józefowi Ignacemu Kraszewskiemu.

65. Zamek Ogrodzieniec

strona www: www.zamek-ogrodzieniec.pl

Ruiny średniowiecznego zamku leżącego w Jurze Krakowsko-Częstochowskiej wzniesionego w XIV-XV wieku przez ród Włodków Sulimczyków, później przebudowywanego. Zamek leży na najwyższym wzniesieniu Wyżyny Krakowsko-Częstochowskiej – Górze Zamkowej wznoszącej się na 515,5 m n.p.m. Ruiny leżą na „Szlaku Orlich Gniazd”; są udostępnione do zwiedzania.

Ogrodzieniec_zamek_wakacyjnyklimatpl

Ze względu na swoją nazwę, większość turystów błędnie twierdzi, iż jest on położony w miejscowości Ogrodzieniec. Naprawdę znajduje się we wsi Podzamcze, około 2 km na wschód od Ogrodzieńca.

66. Muzeum Romantyzmu w Opinogórze

Strona www: www.muzeumromantyzmu.pl

Od połowy XVII wieku Opinogóra była siedzibą rodu Krasińskich. Rozkwit zawdzięczała ambitnemu generałowi napoleońskiemu, a potem lojalnemu słudze Rosji – Wincentemu. On to rozpoczął w 1828 roku budowę neogotyckiego zameczku, który następnie ofiarował swemu jedynemu synowi, poecie Zygmuntowi, w dniu jego ślubu z Elizą Branicką w sierpniu 1843 roku. Różne drobiazgi związane z autorem Nie-Boskiej komedii i jego bliskimi, np. zabytkowe fotografie, można zobaczyć w otwartym w 1961 roku Muzeum Romantyzmu. Ekspozycja obejmuje również cenne pamiątki napoleońskie, w tym tzw. teczkę Napoleona, podarowaną mu przez żonę Józefinę i ozdobioną inicjałami J i N, a utraconą przez niego podczas bitwy pod Berezyną.

Opinogóra_Górna,_Muzeum_Romantyzmu

Znamienny dla polskiego romantyzmu kult cesarza Francuzów znalazł też wyraz w malarstwie. Warto zwrócić uwagę na Somosierrę Januarego Suchodolskiego – jest to kopia dzieła zamówionego w Paryżu przez generała Wincentego, który kazał się na nim przedstawić na czele szwoleżerów, chociaż w rzeczywistości nie brał udziału w słynnej szarży. W pobliskim kościele znajduje się wykuty z białego marmuru grobowiec Marii z Radziwiłłów Krasińskiej, matki poety, zmarłej bardzo młodo na gruźlicę. U boku leżącej postaci klęczy mały chłopczyk, w którym możemy domyślać się zaledwie 10-letniego wówczas Zygmunta. Po latach i jego prochy, sprowadzone z Paryża, spoczęły w tej świątyni.

67. Katedra Najświętszej Marii Panny w Pelpinie

Strona www: parafia-pelplin.pl

Jej początki sięgają najprawdopodobniej przełomu XIII i XIV wieku. Wówczas cystersi, którzy w 1276 roku otrzymali wieś Pelplin od księcia pomorskiego Mściwoja II, przystąpili do budowy monumentalnej bazyliki. Wznoszono ją do połowy XV wieku, choć najpóźniejsze sklepienia nawy poprzecznej pochodzą z połowy następnego stulecia. W 1823 roku decyzją rządu pruskiego (od 1772 r. miejscowość znajdowała się w zaborze pruskim) opactwo cysterskie uległo kasacie. Rok później Pelplin został stolicą powiększonej właśnie diecezji chełmińskiej i w ten sposób świątynia stała się katedrą. Jedynym elementem pierwotnego, późnogotyckiego wystroju są stalle powstałe w latach 1450-1463. Niektóre z umieszczonych na nich formuł ikonograficznych należą do rzadkości, np. przedstawienie Ducha Świętego w postaci młodzieńca trzymającego gołębicę czy scena ukrzyżowania, w której Chrystusa przybijają do krzyża niewiasty symbolizujące cnoty.

Katedra-NMP-w-Pelpinie

W pelplińskiej katedrze warto zwrócić też uwagę na wiele późniejszych zabytków, m.in. największy w tej części Europy XVII-wieczny ołtarz główny z obrazami działającego na Pomorzu wybitnego malarza Hermana Hana, oryginalną, wspartą na głowie Samsona rozdzierającego paszczę lwa, barokową ambonę oraz umieszczone w transepcie organy.

68. Zamek w Pieskowej Skale

Strona www: www.pieskowaskala.pl

Jest jedną z najpiękniejszych budowli renesansowych w Polsce. Pierwotna warownia gotycka stanęła w tym miejscu prawdopodobnie za panowania Kazimierza Wielkiego. W 1377 roku Ludwik Węgierski oddał ją rycerzowi Piotrowi Szafrańcowi. Była to rekompensata za zranienie i znieważenie go przez żołnierza z orszaku króla. Według Długosza pierwszy właściciel Pieskowej Skały parał się alchemią i czarną magią – owe tajemnicze eksperymenty przeprowadzał właśnie w swej nowej siedzibie. W XVI wieku Hieronim Szafraniec, sekretarz Zygmunta I Starego, i jego stryjeczny brat Stanisław przebudowali zamek, czyniąc zeń wspaniałą renesansową rezydencję, którą porównywano z Wawelem.

zamek-pieskowa-skala

W czasie „potopu” została ona z niewiadomych powodów poddana Szwedom i doszczętnie ogołocona. Kolejni właściciele pieczołowicie odnawiali Pieskową Skałę, ale los nie był dla niej łaskawy. Kilkakrotnie niszczyły ją wielkie pożary (m.in. w 1863 r. podczas walk powstańczego oddziału Mariana Langiewicza), a w 1853 roku osunęła się część skały, grzebiąc wysuniętą wieżę, zwaną Dorotką. Pod koniec XIX wieku ruinom groziła rozbiórka. Wówczas z inicjatywą odbudowy wystąpił znany pisarz Adolf Dygasiński. Dzięki powołanej przez niego spółce akcyjnej uratowano zamek i przeznaczono na pensjonat, który istniał do 1939 roku. Po wojnie Pieskową Skałą zajęli się konserwatorzy zabytków. W wyniku wieloletnich prac (1948-1965) przywrócono jej renesansowy charakter. Dziś mieści się tu muzeum – Oddział Państwowych Zbiorów Sztuki na Wawelu. Niedostępne skalne urwiska broniące z trzech stron dostępu do zamku mają ponad 20 m wysokości.

69. Ratusz i Stary Rynek w Poznaniu

Zabudowa Starego Rynku, niegdyś drewniana, od drugiej połowy XV wieku była zastępowana murowaną. Podczas wyzwalania miasta w 1945 roku większość kamienic została zniszczona, zrekonstruowano je w następnych dwóch dekadach. Jednymi z piękniejszych budowli są: wzniesiony w latach 1773-1776 pałac Działyńskich oraz renesansowy pałac Górków z 1548 roku z arkadowym dziedzińcem.

Old_marketplace_and_city_hall_in_Poznań

Ratusz swój obecny kształt zawdzięcza Janowi Baptyście Quadro z Lugano, który w latach 1550-1560 na zlecenie miasta przeprowadził przebudowę gmachu zniszczonego przez pożar w 1536 roku. Na głównej, bogato polichromowanej fasadzie z trzykondygnacyjną loggią przedstawiono wizerunki władców, sceny biblijne oraz symbole cnót. Na początku XX wieku budynek przeszedł gruntowny remont, podczas którego część malowideł została skuta. Pod koniec tegoż stulecia rozpoczęto odtwarzanie polichromii, przywracając budowli dawną świetność. Najbardziej charakterystycznym elementem ratusza są dwa mechaniczne koziołki, trykające się 12 razy w południe na wieży. Ogląda je codziennie tłum turystów i gapiów.

70. Przełom Dunajca

Strona www: www.flisacy.com.pl

Przepływająca przez Pieniny rzeka tworzy w okolicach Sromowców i Szczawnicy niezwykle malowniczą, wąską dolinę o stromych, w większości zalesionych zboczach, z których wyrastają strzeliste wapienne turnie. Już w latach 30. XIX wieku organizowano spływy przełomem Dunajca.

przelom-dunajca

Również dziś spływ przełomem Dunajca stanowi wielką atrakcję, przyciągającą turystów z całego świata. Na odcinku 15 kilometrów (dla chętnych jeszcze dodatkowo 3,5 km) od Kątów do Szczawnicy lub dalej, do Krościenka, można podziwiać przepiękny ciągle zmieniający się pieniński krajobraz. Kierujący tratwami (zbudowanymi z połączonych poprzeczną spinką i powiązanych powrozami pięciu czółen) flisacy umilają podróż legendami dotyczącymi regionu. Opowiadają m.in. o ucieczce Janosika przed żandarmami i pokazują miejsce, w którym słynny zbójnik przeskoczył rzekę. Na lewobrzeżnym cyplu widać nawet ślady jego kierpców odciśnięte w kamieniu… Z Sokolicy (747 m n.p.m.) roztacza się niezapomniany widok na przełom Dunajca.

71. Przylądek Rozewie

Strona www: www.rozewie.wla.com.pl

Wzniesienie to interesowało człowieka od najdawniejszych czasów. Najpierw mieszkańców osad z okresu neolitu, później łowców i rolników, aż do wczesnego średniowiecza. Wówczas zaczęły się tu rozwijać tradycje palenia ognisk ostrzegawczych na użytek rybaków i kupców płynących do Gdańska. Do dnia dzisiejszego okolice Rozewia są obszarem ważnym pod względem strategicznym. W przeszłości miały tu miejsce wydarzenia ważne dla historii naszego kraju, m.in. dwie bitwy morskie floty gdańskiej z okrętami krzyżackimi, przymusowe lądowanie króla Zygmunta III Wazy oraz początek „potopu szwedzkiego”.

rozewie

Swą szczególną sławę miejsce to zawdzięcza latarni morskiej imienia Stefana Żeromskiego, którą zbudowano w XVII w. Jej blaski świetlne następują co 3 sekundy i widoczne są z odległości 23,4 mil morskich. Światełko to do dnia dzisiejszego ostrzega marynarzy o kryjących się w głębinach niebezpiecznych skałach, przybrzeżnych mieliznach, jak również uratowało życie niejednemu rozbitkowi. (rozewie.wla.com.pl)

72. Pałac Hochbergów w Pszczynie

Strona www: www.zamek-pszczyna.pl

Gęste lasy wokół Pszczyny bogate w jelenie i żubry były znakomitym miejscem na polowania. Upodobali je sobie piastowscy książęta i w XI lub XII wieku postawili tu warowny zamek. W kolejnych wiekach ziemia pszczyńska przechodziła z rąk do rąk. W XVI stuleciu jej właścicielem stał się biskup wrocławski Baltazar Promnitz. Jego spadkobiercy kilkakrotnie przebudowywali zamek, który w połowie XVIII wieku ostatecznie stracił charakter obronny i stał się wytworną rezydencją.

zamek-hochbergow

W 1846 roku majątek przejęli Hochbergowie, jedna z najbogatszych w Europie rodzin magnackich z tytułem książęcym. Za ich czasów, w latach 60. XIX wieku, dokonano ostatniej przebudowy, tym razem w stylu neobarokowym. Pracami kierował francuski architekt Aleksander Destailleur, który też zaprojektował westybul i paradne schody, wzorowane na wersalskich. Wiodły one ku szklanym drzwiom prowadzącym do sklepionej sieni wyłożonej kostką z dębowego drewna. Dziś nad schodami wisi gobelin otrzymany przez jednego z właścicieli zamku od carycy Katarzyny II. W pałacowych wnętrzach sporo jest myśliwskich trofeów z organizowanych przez Hochbergów polowań, na których często bywali monarchowie. By uatrakcyjnić im tę rozrywkę, w 1865 roku sprowadzono do pszczyńskich lasów żubry. Do dziś w Jankowi-cach pod Pszczyną żyje w specjalnym rezerwacie stado tych zwierząt.

73. Pustynia Błędowska

Strona www: pustynia-bledowska.eu

Jej wielkość (długość ok. 8 km, szerokość 3-4 km) nie jest może imponująca, ale to jedyny w Europie obszar o charakterze pustynnym. Jeszcze nie tak dawno występowały tutaj takie zjawiska, jak burza piaskowa i fatamorgana. Niestety, ekspansja roślinności, w tym gatunków sztucznie wprowadzonych przez człowieka, np. wierzby kaspijskiej, doprowadziła do poważnych zmian. Jeśli więc ktoś ma ochotę zobaczyć polską pustynię, powinien się pospieszyć, zanim ona zupełnie zarośnie.

Pustynia_Błędowska

Skąd wzięło się 2,5 miliarda metrów sześciennych piasku w pobliżu Olkusza? Legenda głosi, że diabeł, nie mogąc znieść myśli, że okoliczni mieszkańcy bogacą się na wydobyciu srebra, postanowił zasypać tutejsze kopalnie. Wziął wielki wór, napełnił go piaskiem i uniósł się w powietrze. Po drodze jednak zawadził o wieżę kościoła w Kluczach i zawartość worka wysypała się na ziemię… W rzeczywistości piaszczyste osady zostały naniesione przez wody topniejącego lodowca.

74. Puszcza Białowieska

Strona www: www.bpn.com.pl

To ostatni pierwotny las nizinny na naszym kontynencie. Naturalny charakter zachował m.in. dzięki temu, że stanowił teren łowiecki polskich władców i nie był zbyt intensywnie eksploatowany. W 1921 roku niewielki fragment puszczy objęto ścisłą ochroną, a 11 lat później utworzono rezerwat, który stał się zalążkiem powołanego w 1947 roku parku narodowego. Na jego obszarze rośnie kilka tysięcy drzew o rozmiarach niespotykanych w innych częściach Polski, w tym 2500 okazów uznanych za pomniki przyrody. Do najpiękniejszych fragmentów drzewostanu należą grądy, czyli lasy dębowo-grabowe z domieszką lipy i klonu. Wiosną rozkwitają w nich całe kobierce białych zawilców, niebieskich przylaszczek i żółtych ziarnopłonów.

Puszcza-Bialowieska

Świat zwierzęcy puszczy jest bardzo bogaty. Występuje tu ogromna liczba gatunków objętych ochroną, w tym wiele zagrożonych wyginięciem, jak np. maleńkie ptaki: świstunka zielonawa i wodniczka. Zrozumiałe zainteresowanie budzą żubry, których ocalenie i przywrócenie naturalnemu środowisku uważa się za jeden z największych sukcesów ochrony przyrody w skali światowej. Chociaż ostatnie zwierzę żyjące na swobodzie zostało zabite w 1919 roku, w wyniku umiejętnej hodowli osobników z ogrodów zoologicznych i zwierzyńców udało się odbudować niewielkie stado. Pierwszego żubra wypuszczono na wolność właśnie w Puszczy Białowieskiej w 1952 roku. Dziś żyje ich tu około 300.

75. Rokokowa Rezydencja w Radzyniu Podlaskim

Niegdyś jedna z najpiękniejszych rezydencji w Polsce, z powodu tragicznych zniszczeń wojennych jest dziś mniej znana, niż zasługiwałaby na to ze względu na swoją klasę artystyczną. Niestety, w 1944 roku została podpalona przez wycofujących się Niemców. Z wykwintnych wnętrz nic nie pozostało – zrekonstruowano jedynie fantazyjną klatkę schodową. W odbudowanych w latach 50. i 60. murach mają swoją siedzibę różne urzędy.

rezydencja-w-radzyniu-podlaskim

Pałac wzniesiono w 1686 roku według projektu Augustyna Locciego, twórcy Wilanowa. W latach 1750-1759 przebudował go znany architekt warszawski, Jakub Fontana, dla Eustachego Potockiego, który pragnął dorównać rozmachem Janowi Klemensowi Branickiemu, właścicielowi nieodległego „Wersalu Podlaskiego” w Białymstoku. Budowlę w kształcie podkowy zdobi niezwykle bogata dekoracja rzeźbiarska: rozwichrzone kartusze herbowe, pnące się rośliny, trofea wojenne, putta… W skrzydłach bocznych otaczających rozległy dziedziniec mieszczą się dwie naprzeciwległe bramy z wyniosłymi wieżami. Na hełmie jednej z nich widać Pilawę, herb Potockich, a na drugiej Jelenia – herb żony Eustachego, Marii z Kątskich. Efektowną ozdobą bram są rzeźby przedstawiające cztery prace Herkulesa. Mityczny bohater walczy z lwem, Hydrą, bykiem kreteńskim i smokiem. W zabytkowym parku z malowniczą sadzawką rośnie wiele starych drzew. Są wśród nich pomnikowe, liczące ponad 300 lat modrzewie. Wyjątkową urodą i wdziękiem odznacza się rokokowa oranżeria. Wieńczy ją dynamiczna kompozycja rzeźbiarska – rydwan Apollina zaprzężony w trzy rumaki.

CIĄG DALSZY W CZĘŚCI 4

100 najpiękniejszych miejsc w Polsce: część 1 | część 2 | część 3 | część 4