Polska jest krajem o niezwykłym bogactwie i różnorodności obiektów podziemnych, które zostały udostępnione do zwiedzania. Mam tutaj na myśli jaskinie, kopalnie, sztolnie, średniowieczne piwnice oraz obiekty militarne. Na naszej stronie postaram się opisać te najciekawsze, warte zbadania i zobaczenia. Każda taka wycieczka to swoista lekcja historii, geografii, geologii, a także architektury oraz techniki. Poznajemy tajemnice, legendy, a także zagadki każdego z tych miejsc. Każda wyprawa to unikalna przygoda. Każde opisane miejsce, jest pozornie podobne, ale tak naprawdę jest zupełnie inne. Zobaczcie co mam na myśli. Poniżej znajdziecie wygodną mapkę z zaznaczonymi wszystkimi opisanymi na łamach naszej strony, podziemnymi trasami. Zapraszam.

Bunkier Kolejowy Stępina

www.schronkolejowy.pl

Bunkier znajduje się niedaleko wsi Stępina w województwie podkarpackim. Już 1939 roku, Niemcy przeczuwały wybuch wojny ze Związkiem Radzieckim. Rozpoczęła się wtedy budowa stanowisk dowodzenia południowym odcinkiem frontu. Budowane obiekty otrzymały pseudonim Anlage Sud. Ich budowa posuwała się tak szybko, że opisywany Bunkier był już gotowy w 1941 roku. Bliźniacze obiekty powstawały w Konewce koło Spały oraz w Jeleniu koło Tomaszowa Mazowieckiego.

Najważniejszymi obiektami w stanowiskach dowodzenia, były żelbetowe schrony kolejowe o długości ok. 400 metrów, do wnętrza których miały wjeżdżać pociągi sztabowe. W sąsiedztwie usytuowano schrony zaplecza technicznego, z agregatami prądotwórczymi, kotłowniami i filtrami itp. Dla ochrony schronu kolejowego, zbudowano kilka schronów bojowych wyposażonych w broń maszynową.

Niestety obiekt zbudowany obok wsi Stępina nie został nigdy wykorzystany jako stanowisko dowodzenia. W czasie ataku na Związek Radziecki Hitler kierował kampanią ze schronów w Wilczym Szańcu niedaleko Kętrzyna. W późniejszym czasie, schrony w Stępinie były za bardzo oddalone od pola walki i utraciły status stanowiska dowodzenia.

Po wojnie, schron nie był nigdy używany na potrzeby militarne. Pojawił się pomysł wykorzystania go przez Narodowy Bank Polski, na skrytki depozytowe. Zamontowano pancerne drzwi, zasypano torowisko, uporządkowano teren. Ostatecznie NBP wycofał się z inwestycji. W latach 70 XX wieku, wykorzystywano go jako pieczarkarnię.

Od roku 2000, jest udostępniony do zwiedzania. Trzeba dodać także, że jest to największy tego typu obiekt w Polsce.

Bunkier kolejowy w Konewce

www.bunkierkonewka.eu

Bunkier kolejowy znajduje się ok. 4 km na północ od Spały, która znajduje się z kolei  niedaleko Tomaszowa Mazowieckiego w woj. Łódzkim.

W związku z przewidywaną wojną z ZSSR, Hitler i jego wojsko rozpoczęło przygotowania do budowy stanowisk dowodzenia środkowym odcinkiem frontu. W Konewce koło Spały oraz Jeleniu koło Tomaszowa Mazowieckiego rozpoczęto budowę bliźniaczych kompleksów betonowych schronów. Najważniejszymi obiektami były żelbetowe schrony kolejowe o długości 400 metrów. Tal jak w przypadku Bunktu w Stępinie, tak i tutaj zbudowano całe zaplecze, w którym znajdowały się różnego rodzaju urządzenia techniczne, umożliwiające funkcjonowanie kompleksu. Budowę ukończono w 1941 roku.

Bunkier w Konewce nigdy nie został wykorzystany jako centrum dowodzenia. Hitler i jego dowódcy, prowadzili walkę ze schronów znajdujących się obok Kętrzyna, w Wilczym Szańcu.

Obecnie tunel w Konewce udostępniony jest do zwiedzania. Można tam zobaczyć fragment oryginalnego torowiska oraz pomieszczenia dla obsługi pociągu. Zobaczymy także bogatą ekspozycję militariów oraz wystawy stałe oraz czasowe dotyczące fortyfikacji i historii II wojny światowej.

Schron kolejowy czynny jest przez cały rok. Trasa zwiedzania ma około 1 kilometr długości. Można zwiedzać indywidualnie bądź z przewodnikiem.

Bunkier Kolejowy Strzyżów

www.strzyzow.pl

Schron w Strzyżowie różni się nieco od podobnych obiektów znajdujących się w Polsce. Do jego budowy wykorzystano istniejący tunel kolejowy znajdujący się na linii Jasło – Rzeszów. Jego budowę rozpoczęto w tym samym czasie jak wspomniany wcześniej, bunkier w Stępinie. Wyrobisko tunelu, zabezpieczono cegłami oraz betonem, a wejście zamknięto pancernymi drzwiami. Tunel ma 465 metrów długości. Wewnątrz znajdziemy bocznicę kolejową, a od strony Strzyżowa znajdują się dwa żelbetowe bloki techniczne. Standardowo w środku znajdowały się generatory prądotwórcze, kotłownie, a także wentylatory oraz stację uzdatniania wody.

W czasie wojny, tunelu kilkukrotnie używano do maskowania pobytu pociągów specjalnych. Po wojnie był wykorzystywany jako magazyn, a w 2002 roku, był plan stworzenia z niego strzelnicy wojskowej. Obecnie bunkier przystosowany jest do zwiedzania i stanowi dużą atrakcję turystyczną regionu.

Bunkier znajduje się w mieście Strzyżów w woj. Podkarpackim. Można go zwiedzać od maja do września, od poniedziałku do niedzieli po wcześniejszym umówieniu się telefonicznym.

Labirynty Minowe w Twierdzy Kłodzkiej

www.twierdza.klodzko.pl

Twierdza znajduje się w Kłodzku i jest chyba najbardziej znanym oraz najbardziej charakterystycznym obiektem w całym mieście. Znajduje się na wzniesieniu nazwanym Forteczną Górą. Jest to jeden z najlepiej zachowanych systemów fortyfikacji obronnych w Polsce. Zbudowana w XVIII wieku na polecenie króla pruskiego Fryderyka II, zajmuje ponad 30 ha powierzchni. W skład fortyfikacji obronnych wchodzi Twierdza Główna, fort posiłkowy, Owcza Góra oraz zachowane fragmenty obwarowania miejskiego oraz urządzenia polowe.

Od strony północno zachodniej i zachodniej, znajduje się bardzo płaski teren przedpola. Stwarzało to zagrożenie dla obrońców. Dlatego, aby wzmocnić obronę tej strony, kilka metrów pod ziemią, wybudowaną gęstą sieć korytarzy minowych, które umożliwiały wysadzenie każdej części stoku wraz ze stanowiskami atakującego wroga. Szacuje się długość tych korytarzy wynosi kilkadziesiąt kilometrów. Do tej pory spenetrowano jedynie ich część. Turystom oddano do zwiedzania trasę o długości kilometra.

Korytarze zwiedzamy wyłącznie z przewodnikiem, zaś samą twierdzę można zwiedzać samodzielnie. Na trasie zwiedzania znajdziemy ekspozycję sprzętu oraz wozów bojowych, wystawę szkła artystycznego, wozów strażackich, Izbę Pamięci oraz Mauzoleum Ofiar Nazizmu.

Umocniony Łuk Odry i Warty

(Międzyrzecki Region Umocniony)

www.bunkry.pl

To system umocnień stworzony przez Niemców w latach 1934–1944 dla ochrony wschodniej granicy (Bramy Lubuskiej i przedmościa odrzańskiego). System podziemnych tuneli i schronów liczy ponad 30 km długości! Część obiektów jest udostępnionych do zwiedzania. Jedna z podziemnych tras turystycznych znajduje się w Pniewie (dawny PGR Kaława). Udostępnione są różne warianty trasy: długi liczący 3 km i krótki o długości 1,5 km, a także warianty na życzenie i liczne trasy naziemne. Ponadto w Pniewie znajduje się skansen sprzętu wojskowego, sala wystawowa, w której zgromadzono liczne eksponaty związane z historią i przyrodą MRU, a od lipca 2005 roku działa podziemna drezyna. Inna podziemna trasa zaczyna się na tzw. Pętli Boryszyńskiej koło Boryszyna i posiada wiele wariantów, zależnie od możliwości zwiedzających, nawet do 5 km.

Dla wygody poruszania się po podziemnych i nieoświetlonych korytarzach dobrze mieć ze sobą dobrą latarkę. W podziemiach panuje stała całoroczna temperatura +10 do +12 °C. Zwiedzanie podziemi odbywa się z przewodnikiem, za opłatą.

Na terenie Rejonu organizowane są Zloty Pojazdów Militarnych.

Niemieckie schrony przeciwlotnicze w Krakowie

www.rawelin.org

Jeżeli ktoś nie wie, to w Krakowie istnieje cały system podziemi i schronów. Najnowsze pochodzą z lat 50 naszego wieku. Zachowały się także podziemne schrony przeciwlotnicze z czasów okupacji niemieckiej. Większość z nich znajduje się pod budynkami. Najlepiej zabezpieczone były te, które znajdowały się pod niemieckimi urzędami. Z tych, które znajdowały się na wolnej otwartej przestrzeni, udało się spenetrować jedynie osiem. Niektóre z nich już nie istnieją, bądź są niedostępne. Innych lokację można ustalić jedynie w przybliżeniu. Właściwie to należy je określić jako szczeliny przeciwlotnicze. To zmodernizowana wersja rowów przeciwlotniczych, przykrytych betonem oraz elementami prefabrykowanymi oraz z wierzchu ziemią. Nie chroniły przed bezpośrednim uderzeniem bomby, a jedynie przed odłamkami.

Dzięki staraniom Małopolskiego Stowarzyszenia Miłośników Historii Rawelin, trzy z takich schronów została odgruzowana, oczyszczona oraz zabezpieczona. Schron nr 2 znajduje się na ul. Królewskiej. Schron nr 7 znajduje się w Parku Krakowskim, kilkadziesiąt metrów od przystanku na roku ul. Inwalidów i al. Mickiewicza. Schron nr 8 znajduje się na pl. Inwalidów.

Schron nr 7 można odwiedzać podczas nielicznych okazji w roku np. Noc Muzeów, Dzień Otwartych Muzeów Krakowskich. Na co dzień wejście jest zabezpieczone. Możliwe jest jednak jego zwiedzanie po wcześniejszym uzgodnieniu telefonicznym. Schrony 2 i 8 otwierane są sporadycznie.

Podziemny Szczecin

schron.szczecin.pl

Podziemny schron, który miał chronić ludność cywilną przez działaniami broni masowego rażenia znajduje się w przejściu podziemnym Dworca Kolejowego Szczecin Główny. Został wybudowany w 1941 roku. Znajduje się 10-20 metrów pod ziemią, a więc był całkowicie odporny na działanie ówczesnych środków bojowych. Po zakończeniu wojny, pozostał w rękach Wojska i w czasach zimnej wojny pełnił funkcję schronu atomowego.

W latach 80. XX wieku schron był wykorzystywany jako ośrodek szkoleniowy Obrony Cywilnej.  Natomiast w roku 2006, został udostępniony turystom. Dla zwiedzających udostępniono dwie drasy tematyczne – Trasa II Wojna Światowa – schron przeciwlotniczy, oraz Trasa Zimna Wojna – schron przeciwatomowy.

Długość trasy zwiedzania wynosi 500 metrów co zajmuję średnio 1 godzinę.  W czasie zwiedzania zabronione jest robienie zdjęć. Jest taka możliwość jedynie podczas przerwy w „foto punkcie”.

Podziemia Twierdzy Modlin

www.twierdzamodlin.pl

Twierdza Modlin położona jest 35 kilometrów od centrum Warszawy, na malowniczym zboczu u ujścia Narwi i Wisły. Jest unikalnym na skalę europejską, zespołem budowli obronnych prezentującą ewolucję myśli architektury fortyfikacyjnej od XIX wieku do początku XX wieku.

Jej budowę zapoczątkował cesarz Napoleon Bonaparte w 1806 roku. Zbudował tutaj półowalną twierdzę bastionową, która skutecznie przez 10 miesięcy opierała się atakom wojsk rosyjskich w 1813 roku.

W 1883 roku, przystąpiono do modernizacji twierdzy. Zmieniając twierdzę bastionową na nowoczesną twierdzę rozproszoną.

Szybki rozwój techniczny środków pola walki i wprowadzenie nowoczesnych rodzajów uzbrojenia, spowodowały potrzebę kolejnej modernizacji twierdzy. Obok modernizacji istniejących obiektów, przystąpiono także do budowy następnego pierścienia fortów w odległości 10-12 km od rdzenia twierdzy. Budowa trwała aż do 1915 roku, kiedy to twierdza po krótkich walkach , skapitulowała przed wojskami niemieckimi.

Po upadku Warszawy we wrześniu 1939 roku, Twierdza została wcielona do Rzeszy i stała się bazą szkoleniowa. Po II wojnie, dalej pełniła funkcję zaplecza logistycznego oraz szkoleniowego Wojska Polskiego. Ulokowano tutaj Oficerską Szkołę Broni Pancernej oraz Centrum Szkolenia Lotniczego.

Redukcja sił zbrojnych końca XX spowodowały, że obiekty fortyfikacji zostały opuszczone przez Wojsko i obecnie niszczeją czekając na inwestorów.

Podziemna trasa turystyczna została przygotowana w kazamatach schronu płk Piętki oraz w rejonie działobitni gen. Dehna. Są to poterny do stanowisk obrony fosy oraz chodniki i komory minerskie. Trasa jest wspaniałym urozmaiceniem wycieczki po Twierdzy. Osoby zainteresowane wynajęciem przewodnika są proszone o kontakt telefoniczny. Czas zwiedzania wynosi od 2 do 4 godzin. Wariantów zwiedzania twierdzy jest wiele, wszystko zależy od życzeń określonych wcześniej. Osoby które chcę zwiedzać twierdzę indywidualnie mają oczywiście taką możliwość.

Zobacz koniecznie: Riese – tajemniczy projekt III Rzeszy na Dolnym Śląsku

Projekt Riese – Kompleks Włodarz

wlodarz.pl

W Górach Sowich od 1943 roku, przymusowi robotnicy rozpoczęli budowę podziemnych obiektów militarnych. Zyskały one kryptonim Riese (Włodarz). Prace prowadzono równolegle w siedmiu kompleksach Rzeczka, Jugowice, Włodarz, Osówka, Soboń , Sokolec i Książ.

Ten olbrzymi kompleks został wybudowany w masywie góry Włodarz, prowadzą do niego trzy wejścia od strony północno-wschodniej i jedno od strony północnej. Całość kompleksu to duża ilość korytarzy przecinających się pod kątem prostym i tworzących siatkę. Dodatkowo istnieje w nim, jedna z największych, nieukończona hala. Jest prawdopodobne, że w nieosiągalnej dziś głębi obiektu zamordowano wiosną 1945 kilka tysięcy więźniów pracujących przy budowie. Około 1/3 obiektu jest zalana wodą. Długość korytarzy: 3200 m (10 700 m²; 42 000 m³). Nad ziemią rozpoczęto prace nad potężnymi fundamentami.

W okresie letnim trasa zwiedzania jest czynna w godzinach 9-17, w pozostałe części roku 10-15. W środku mamy do wyboru dwie trasy zwiedzania – sucha – zwiedzanie nie zalanej cześci sztolni i trasa połączona z pływaniem łodzią po zalanych częściach kompleksu.

Program Riese – Podziemne Miasto Osówka

www.osowka.pl

Podziemne Miasto Osówka to jedno z najbardziej tajemniczych miejsc na Dolnym Śląsku. Do tej pory nie wiadomo, do czego miał służyć kilkukilometrowy, podziemny kompleks korytarzy, budowanych w czasie II wojny światowej, przez Hitlerowców.

Budowa rozpoczęła się w 1943 roku i trwała do ostatnich lat wojny. Do drążenia tuneli zaciągnięto więźniów obozów koncentracyjnych i jeńców wojennych. Ich nadludzkim wysiłkiem, wykuto kilka kilometrów tuneli oraz hal. Mogłoby się tam zmieścić i mieszkać nawet 20 tyś ludzi. Dzisiaj “Podziemne miasto Osówka” jest jednym z najbardziej tajemniczych obiektów turystycznych na Dolnym Śląsku.

Jedna z hipotez mówi, ze  miała być to kwatera Hitlera, inna zaś że chciano tam przenieść fabrykę zbrojeniową. Na powierzchni znajdują się dwa obiekty zwane “kasynem” oraz “siłownią”. To z nich, specjalną windą można zjechać do podziemnych korytarzy. Prawdopodobnie w “siłowni” miała się znajdować elektrownia zasilająca prądem podziemne miasto.

Turyści do wyboru mają dwie trasy: historyczną i ekstremalną. Trasa historyczna wiedzie przez cały teren Osówki. Towarzyszy nam przewodnik który opowiada o historii kompleksu. Jest idealna dla całych rodzin, trzeba się tylko ciepło ubrać bowiem na dole jest dość zimno. Trasa ekstremalna jest trudna do pokonania. Jej elementem jest m.in. przeprawa przez zalane korytarze łódką desantową.

Program Riese – Muzeum Sztolni Walimskich

sztolnie.pl

Fabryki Walimia są jednym z 6 podziemnych kompleksów znajdujących się w Górach Sowich, które skrzętnie chronią swoich tajemnic. Są one fragmentem olbrzymiego przedsięwzięcia budowlanego o nazwie Riese. Jego realizację rozpoczęto w 1943 roku. Na początku prace prowadzono w oparciu o zagranicznych robotników przymusowych, których w końcu zastąpiono więźniami z KL Gross-Rosen.

Kompleks podziemny Walimia składa się z 3 równoległych, nie obudowanych sztolni oraz systemu łączących je pod kątem prostym wyrobisk komorowych. W sztolni nr 1, około 30 metrów od wlotu, znajduje się obetonowana wartownia, która miała kontrolować ruch z zewnątrz. W jej środku znajdują się eksponaty i dokumenty związane z kompleksem Riese.

Prace prowadzące do udostępnieniu podziemi turystom rozpoczęły się w 1993 roku. Zakończyły się dwa lata później i trasa o nazwie Podziemne Fabryki Walimia została otwarta w styczniu 1995 roku.

Muzeum czynne jest od maja do września. Zwiedzamy je wyłącznie z przewodnikiem. Długość trasy wynosi ok. 450 metrów.

Zamek Książ

www.ksiaz.walbrzych.pl

Zamek Książ nie ma sobie równych na Śląsku. Po wielu przeróbkach stanowi dziś mieszankę różnych stylów architektonicznych – od gotyku po historycyzującą architekturę początków XX wieku.

Od roku 1509 obiekt wraz z ogromnymi dobrami wokół, znajdował się w rękach rodu Hochberg. W 1939 roku, pod pretekstem zdrady (wynikających z angielskich koneksji rodu) zarekwirowali go hitlerowcy. W 1941 na polecenie samego Hitlera, rozpoczęto przebudowę zamku.

 

Pod budynkiem, kilka tysięcy więźniów drążyło kilometry sztolni. Wszystko w ramach projektu Riese. Projektu ostatecznie nie ukończono. Kapitulacja Niemiec w 1945 roku zatrzymała ostatecznie prace. Udało się ukończyć dwa zespoły wyrobisk na głębokości 15 metrów i 50 metrów poniżej poziomu dziedzińca głównego.

Pierwszy z nich, udostępniony do zwiedzania, o długości ok. 80 metrów jest całkowicie obetonowany. Łączy on bezpośrednio zamek z tarasami oraz szybem głównym. Posiada strzeżoną wartownie, której wylot jest na Tarasie Podkowiastym i połączony jest z jedną z wind, która umożliwia transport na wszystkie kondygnacje zamku oraz z prawie okrągłą w przekroju klatką schodową, która miała zapewnić komunikację z parterem zamku.

Drugi zespół wyrobisk, znacznie rozleglejszy został wykorzystany do zainstalowana superczułej aparatury Obserwatorium Geofizycznego PAN.

Kompleks zamkowo – pałacowy został wpisany do rejestru zabytków jako fragment Książańskiego Parku Krajobrazowego. Podziemia zwiedzamy wyłącznie z przewodnikiem.

Zobacz koniecznie: Riese – tajemniczy projekt III Rzeszy na Dolnym Śląsku

Twierdza Kostrzyn

muzeum.kostrzyn.pl

Forteca w Kostrzynie należała kiedyś do najpotężniejszych renesansowych fortec w Europie. Dzisiaj niestety już zostało z niej niewiele fragmentów. Zniknęły w toku późniejszych przebudów i stałego dostosowywania jej do zmieniającej się cięgle techniki oblężniczej.

Twierdzę Kostrzyn budowano w latach 1537 – 1568. Początkowo składała się z 6 bastionów połączonych murami i otoczonych fosą. Dodatkowo w skład twierdzy wchodziły reweliny broniące newralgicznych obszarów przedpola. Twierdza dodatkowo otoczona była kordonem fortów (Fort Gorgast, Fort Sarbinowski, Fort Czarnów oraz Fort Żabice).

Twierdza była arcydziełem sztuki fortyfikacyjnej. Dzisiaj możemy podziwiać jedynie mury obronne, Bramę Berlińską, Bramę Chyżańską, 2 reweliny, 3 bastiony (Filip, Brandemburgia oraz Król), fosy wewnętrzne oraz forty zewnętrzne.

Twierdza znajduje się na terenie Starego Miasta, które zostało całkowicie zniszczone podczas II wojny światowej. Do dzisiaj zachowały się dobrze układy ulic, fundamenty i piwnice budynków (np. Zamku, kościoła oraz zabudowy miejskiej). Stanowi to jedyną w swoim rodzaju atrakcję turystyczną. Nazwano ją Kostrzyńskie Pompeje.

Prace nad udostępnieniem twierdzy turystom rozpoczęły się w 1993 roku i trwają do dziś.

Twierdza Osowiec

www.biebrza.org.pl

Twierdza Osowiec to rosyjska twierdza z II połowy XIX wieku. Znajduje się w zwężeniu doliny Biebrzy. Miała ochraniać zachodnie granice Cesarstwa rosyjskiego, jako tzw. twierdza zaporowa. Składała się z 4 obiektów fortecznych. Główną część stanowił Fort Centralny, pozostałe forty (Zarzeczny, Szwedzki, Nowy) miały za zadanie blokadę dostępu do cytadeli.

Na początku XX wieku została zmodernizowana i stanowiła prototyp współczesnego rejonu umocnionego oraz przykład skutecznego połączenia fortyfikacji stałej i polowej.

W czasie I wojny światowej, wszelkie próby jej zdobycia przez Niemców, skończyły się fiaskiem. W 1919 roku twierdzę przejęło Wojsko Polskie urządzając tam siedzibę Centralnej Szkoły Podoficerskiej Korpusu Ochrony Pogranicza. Podczas okresu międzywojennego, twierdzę zmodernizowano dodając szereg nowych schronów o konstrukcji żelbetowej. Podczas II wojny światowej, nie odegrała w niej żadnej roli.

W najlepszym stanie zachowały się forty Centralny oraz Szwedzki. Od 1998 roku twierdza jest wpisana do rejestru zabytków, a Osowieckie Towarzystwo Fortyfikacyjne utworzyło w niej Muzeum Twierdzy Osowiec i przygotowało trasę zwiedzania obejmującą część naziemną oraz podziemną.

Twierdza Toruń

www.fort.torun.pl

Twierdza w Toruniu powstawała etapami. Pierwszy etap trwał w latach 1878-1884, kolejne etapy modernizacji oraz rozbudowy łącznie trwały do 1914 roku. W efekcie powstało około 200 różnego rodzaju budowli obronnych, rozmieszczonych w pasie o obwodzie ok. 20 kilometrów, oddalonych o 3-3,5 kilometra od miasta.

 

Twierdza nie odegrała żadnej roli w czasie I wojny światowej, co uchroniło ją przed zniszczeniem. Została przejęta przez Wojsko Polskie w 1920 roku. Była pozbawiona wyposażenia oraz uzbrojenia. W 1926 roku zmieniono jej nazwę i fort otrzymał imię Żółkiewskiego. Pozostał we władaniu wojska do 1956 roku.

 

Przez kolejne 30 lat, był częściowo rozbierany, nieprawidłowo eksploatowany, stopniowo popadał w ruinę.  W 1971 roku został uznany za zabytek chroniony prawem, co jednak nie uchroniło go od dalszej dewastacji. Dopiero przekazanie fortu w prywatne ręce uchroniło go od stania się trwałą ruiną. Prywatny właściciel rozpoczął szeroko zakrojone prace remontowo – adaptacyjne. Jego celem było zachowanie wartości historycznych i architektoniczno – przestrzennych twierdzy, a także przystosowanie jej do szerokiej gamy usług turystycznych.

Obecnie pomimo burzliwej historii, jest jednym z lepiej zachowanych toruńskich fortów.

Twierdza w Srebrnej Górze

www.forty.pl

Twierdza w Srebrnej górze jest największa twierdzą górską w Europie. Była budowana na Przełęczy Srebrnej w latach 1765-1777. Miała na celu wzmocnienie obrony granic państwa pruskiego w tym regionie.

Rdzeniem twierdzy był Fort Donjon. Dookoła znajdowały się rozproszone obiekty pomocnicze: fort Wysoka Skała, Fort Rogowy i Fort Ostróg. Ufortyfikowane zostały także wzgórza Chochoła Wielkiego i Małego. Całość tworzyła potężny system obronny, który sprawdził się w czasie walk z cesarzem Napoleonem Bonaparte w 1807 roku, odpierając wszystkie ataki. W drugiej połowie XIX wieku, twierdza straciła swoje znaczenie.

Do II wojny światowej, niektóre z obiektów twierdzy zaadaptowano na schroniska, restauracje albo ekspozycję. W czasie wojny przerobiono je na oboz jeniecki, w którym przetrzymywano polskich oficerów.

Po II wojnie światowej, w czynie społecznym zaczęto remontować i zagospodarowywać poszczególne obiekty twierdzy. W 1961 roku, twierdza została wpisana do rejestru zabytków. W 2002 roku, w ramach ochrony dziedzictwa kulturowego, teren twierdzy został włączony do Fortecznego Parku Kulturowego, a w 2004 roku, rozporządzeniem Prezydenta RP, Twierdza w Srebrnej Górze zyskała miano pomnika historii.

Trasa podziemna znajduje się w Forcie Donjon. Można zwiedzać ja wyłącznie z przewodnikiem, przez cały rok.

Twierdza Warszawa

kregliccy.pl/forteca/historia-fortecy

Fort Władimir (po 1918 roku nazwany Legionów), został zbudowany w latach 1852-1854 na południowym przedpolu Cytadeli Warszawskiej. Na początku była to 3-kondygnacyjna wieża artyleryjska, otoczona rowem z trzema grodziami i galerią na przeciwskarpie. Miał za zadanie chronić samą Cytadelę od strony Nowego Miasta oraz sezonowy wojskowy most na Wiśle.

W latach 1866-1874 fort został zmodernizowany. Miedzy Wisłą a basztą powstała bateria ziemna o kształcie litery L, zopatrzona w dwa ceglane schrony oraz ceglaną działobitnię kontrolującą koryto rzeki.

Fort przetrwał Powstanie Warszawskie. Po wojnie był używany przez wojsko aż do 1999 roku, kiedy to Agencja Mienia Wojskowego sprzedała go osobie prywatnej.

W Warszawie zachowały się 3 budowle tego typu, usytuowane wokół Cytadeli. Fort Legionów jest jedynym dziełem w twierdzy o górskim charakterze, ze skomplikowanym systemem podziemnym.

Poszczególne elementy fortu poddawane są ciągłej renowacji, której celem jest przywrócenie jej dawnego wyglądu.

Trasa podziemna oferuje zwiedzanie 14 sal na poziomie 0 i -1 oraz 15 pomieszczeń galerii przeciwskarpowej z chodnikami minerskimi i ekspozycją, a także poziom -2 i -3 z podziemną działobitnią.

Zwiedzania tylko w grupach zorganizowanych, po wcześniejszym, telefonicznym umówieniu terminu.

Twierdza Zamość

www.nadszaniec.zamosc.pl

Pod koniec XVI wieku, wokół Zamościa rozpoczęły się prace fortyfikacyjne, w wyniku których powstała potężna twierdza bastionowa. W momencie zakończenia jej budowy w 1618 roku, była najnowocześniejsza twierdzą w Rzeczypospolitej. Wykorzystując ukształtowanie terenu, rzeki i bagna, powstał nieregularny 7-bok, składający się z 7 bastionów połączonych murami kurtynowymi. W murach usytuowano 3 murowane, bogato dekorowane bramy: Lubelską, Lwowską i Szczebrzeską.

Bastion Św. Michała jest jednym z ziemnych nasypów bastionowej twierdzy. Na początku XIX wieku zbudowano w szyi budowli, murowany nadszaniec o długości 100 metrów i wewnętrzną fosę o szerokości 3 metrów. Dzięki temu, stał się on najważniejszym punktem obrony. Wewnątrz znajdowały się galerie strzelnicze, pochylnie do wciągania dział oraz kazamaty. Nadszaniec pełnił także funkcję koszarów dla załogi, a znajdujące się wewnątrz kazamaty wykorzystywano jako więzienie wojskowe.

W dobudowanym nadszańcu znajduje się trasa turystyczna o długości 600 metrów. Wiedzie ona przez pomieszczenia załogi, galerie strzelnicze oraz kazamaty bastionu.

Wał Pomorski – Grupa Warowna – Góra Śmiadowska

Grupa Warowna Góra Śmiadowska to 6 obiektów bojowych połączonych podziemnymi korytarzami o długości ponad 250 metrów, rozdzielonych zapadnią. Niestety wszystkie schrony zostały wysadzone. Na szczęście dobrze zachowany jest system korytarzy jak i same korytarze.

Do środka schodzimy po drabinie. Wewnątrz znajduje się jedna zapadnia, po której przechodzimy po specjalnej kładce. Schodząc na dół musimy wyposażyć się w latarki i wygodne obuwie. Zwiedzanie wnętrza trwa ok. 20 minut i jest bezpłatne.

  • Potwierdzam, Twierdza Toruń super 🙂 Byłam tam wielokrotnie, co prawda dość dawno, ale miejsce jest godne polecenia zarówno jeśli chodzi o zwiedzanie jak i imprezy 🙂