Najpiękniejsze kościoły drewniane w Polsce (Top 10)

- Advertisement -

Są piękne, często zapomniane. Znajdziemy je praktycznie w każdym regionie naszego kraju. Kiedyś było ich bardzo wiele, teraz z roku na rok ich ubywa – drewniane kościoły. Dlaczego tak szybko znikają? Odpowiedzi szukano już w dawnych czasach. Nad tym zastanawiał się sam Stanisław Wyspiański: “(…) tak szybko nikną z naszego pejzażu, gdyż tak płoną i płoną rok w rok.

Poniżej znajdziecie 10 najpiękniejszych kościołów drewnianych znajdujących się na polskich ziemiach.

Świątynia Wang w Karpaczu

wang.com.pl | Kościół Górski Naszego Zbawiciela znany powszechnie jako Kościół Wang lub Świątynia Wang został przeniesiony w 1842 z miejscowości Vang, leżącej nad jeziorem Vangsmjøsa w Norwegii.

Kościół został zbudowany z sosnowych bali w miejscowości Vang w południowej Norwegii, na przełomie XII i XIII w. Powstał jako jeden z ok. tysiąca (przetrwało kilkadziesiąt) norweskich kościołów klepkowych (słupowych) –stavkirke. Uważany jest za najstarszy drewniany kościół w Polsce.

W XIX w. świątynia stała się już za mała na potrzeby miejscowej ludności, która chcąc wybudować sobie nowy kościół musiała zaciągnąć pożyczkę na pokrycie kosztów budowy. Kościół był mocno zniszczony, ale nadawał się do sprzedaży w celu rozbiórki i odbudowania w innym miejscu. Wtedy norweski malarz Jan Krystian Dahl przebywający w Dreźnie skłonił pruskiego króla Fryderyka Wilhelma IV do jej zakupu dla berlińskiego muzeum.

W 1841 rozebraną świątynię przewieziono najpierw do Szczecina, a potem do Berlina, jednak zaprzyjaźniona z królem hrabina Fryderyka von Reden z Bukowca przekonała go, żeby przewieźć ją na Śląsk. Dokładne położenie wyznaczył dyrektor sobieszowskiego zarządu dóbr rodu Schaffgotschów wyliczając najkrótsze czasy dojścia z poszczególnych miejscowości. Wzięto też pod uwagę scenerię w jakiej miał stanąć kościółek. Świątynię najpierw Odrą przewieziono do Malczyc, potem drogą lądową do Karpacza Górnego (wówczas niem. Brückenberg – Mostowa Góra), w którym znalazł się w roku 1842.

28 lipca 1844 świątynia Wang stała się kościołem miejscowej parafii ewangelickiej i jest nim nadal. Stanowi atrakcję turystyczną Karpacza.

Kościół św. Michała Archanioła w Dębnie

Obecny kościół w Dębnie został wybudowany w II połowie XV wieku, na miejscu starszej świątyni z XIII wieku. Jest jednym z najlepiej zachowanych gotyckich drewnianych kościołów i jednocześnie jednym z najbardziej znanych polskich zabytków w kraju i za granicą (otrzymał jako jedyny drewniany kościół nominację w konkursie siedmiu cudów Polski).

Kościół wyróżnia się wkomponowaną w krajobraz sylwetką (praktycznie niezmienioną od czasów budowy) i wyjątkowo cennym ruchomym wyposażeniem, a także unikatową polichromią patronową pochodzącą z około 1500 roku, najstarszą z wykonanych na drewnie i w całości zachowanych w Europie. Jest to najlepiej zachowana tego rodzaju polichromia w Polsce. Wykonana w 33 kolorach przedstawia w 12 układach 77 motywów, z których najczęstsze to ornamenty roślinne i geometryczne, ale występują także wątki figuralne i zwierzęta, głównie jelenie. Szablony były wielokrotnie używane w różnych obiektach, te prawdopodobnie, ze względu na ich świecki charakter w dworach szlacheckich i magnackich.

Wieżę z pochyłymi ścianami, silnie zwężającymi się ku górze, wzniesiono w 1601 roku. Dziś jest to jedna z najstarszych konstrukcji tego typu w Polsce (ocenia się, że starsza od niej jest tylko wieża kościoła w Binarowej). We wnętrzu znajdują się cenne zabytki rzeźby i malarstwa gotyckiego.

Kościół św. Filipa i św. Jakuba w Sękowej

Kościół św. Filipa i św. Jakuba został wzniesiony na początku XVI wieku, prawdopodobnie w 1520 albo 1522 roku. Należy do najpiękniejszych polskich zabytków drewnianych. Ze względu na swoją historię oraz specyficzny wygląd często nazywany jest Perłą Beskidu Niskiego. Do 1914 roku uważany był za najpiękniejszy drewniany kościół w Małopolsce.

Wyposażenie wnętrza jest dość ubogie, ponieważ kościół został poważnie zdewastowany podczas działań wojennych na przełomie 1914 – 1915 roku, w trakcie zaciętych walk bitwy pod Gorlicami (drewniany materiał posłużył na budowę okopów i na opał). Po zakończeniu działań wojennych kościół został poddany rekonstrukcji już w 1918 roku, a następnie w II połowie XX w. Kościół znajduje się na liście światowego dziedzictwa UNESCO.

Kościół Pokoju w Jaworze

kosciolpokojujawor.pl | Kościół w miejscowości Jawor został zbudowany w latach 1654-1655 według projektu Albrechta von Säbischa z zastosowaniem konstrukcji ryglowej. Budowla powstała z materiałów nietrwałych: drewna, słomy i gliny.

Jest jednym z trzech kościołów Pokoju, które powstały w II poł. XVII wieku w następstwie pokoju westfalskiego kończącego wojnę trzydziestoletnią (1618-1648). Naciskany przez protestancką Szwecję katolicki cesarz Ferdynand III Habsburg przyznał śląskim luteranom prawo do wybudowania trzech świątyń na podległych mu terytoriach — w Głogowie, Świdnicy oraz w Jaworze. Niestety do dzisiejszych czasów nie przetrwał ten pierwszy.

Kościół z racji dużego znaczenia dla kultury i dziedzictwa ludzkości, wpisano na Listę Światowego Dziedzictwa Kulturowego UNESCO.

Kościół św. Michała Archanioła w Szalowej

www.parafiaszalowa.pl | Kościół w Szalowej znajduje się na szlaku architektury drewnianej województwa małopolskiego i uznawany jest za jeden z najcenniejszych drewnianych barokowych kościołów w Polsce. Został wniesiony w 1736 lub 1739 roku wg projektu nieznanego architekta, dzięki staraniom ówczesnego właściciela wsi Krzysztofa Jordana i proboszcza szalowskiego Wojciecha Stefanowskiego. Został poświęcony w 1756 roku.

Kościół Remontowany: w 1808 roku, kiedy uzupełniono polichromię; w 1911 roku, kiedy dachy kościoła pokryto blachą oraz w latach 1952-54. W 2012 roku rozpoczęto w kościele i jego otoczeniu prace remontowo-konserwatorskie finansowane przez Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego. Oszalowano ściany i dachy pokryto gontem.

23 listopada 2017 prezydent RP wpisał kościół na listę pomników historii.

Cerkiew Narodzenia Przenajświętszej Bogurodzicy w Chotyńcu

Cerkiew znajdująca się w miejscowości Chotyniec została zbudowana w 1615 roku. Jest jedną z nielicznych czynnych świątyń grekokatolickich w Polsce, które szczęśliwie przetrwały okres wojenny i powojenny.

Cerkiew wielokrotnie poddawana była remontom i istotnym przekształceniom m.in. w 1733, 1858 i 1925. Po wysiedleniach w 1947 roku została zamknięta, a następnie przekazana kościołowi rzymskokatolickiemu. W latach 80. XX wieku zamknięto ją ponownie, ze względu na zły stan techniczny. W 1990 świątynia przejęta została przez pierwotnego właściciela – kościół greckokatolicki. Wtedy stała się świątynią odrodzonej parafii greckokatolickiej. W latach 1991–1994 dokonano kompleksowej renowacji obiektu, głównie siłami miejscowych parafian.

W 2013 roku została wpisana na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO wraz z innymi drewnianymi cerkwiami w Polsce i na Ukrainie. Włączona do podkarpackiego Szlaku Architektury Drewnianej.

Kościół Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny w Haczowie

parafiahaczow.pl | Kościół w Haczowie został zbudowany w pierwszej połowie XV wieku. W 1494 roku został ozdobiony monumentalną polichromią (najprawdopodobniej najstarszą tego typu w Europie, stanowi też największy XV-wieczny zbiór malowideł figuralnych w Polsce).

Kościół został poważnie uszkodzony przez Tatarów w 1624 roku. Następnie gruntownie odnowiony i rozbudowany. Powstała wówczas wieża–dzwonnica, wieżyczka na sygnaturkę, dodano soboty, wykonano koliste otwory okienne w nawie, zbudowano ziemny wał obronny. W czasie remontu w latach 1784–1789 powiększono zakrystię, zbudowano nowe soboty, do nawy dobudowano kaplicę Matki Boskiej fundacji Urbańskich, ufundowano nowe wyposażenie świątyni. Około 1864 położono nową polichromię.

Po wybudowaniu nowego kościoła (w 1944 roku) stary stał opuszczony. W latach 1948–80 administrowany przez państwo. Od 1980 ponownie w posiadaniu parafii. Wówczas rozpoczęto kompleksowe prace renowacyjne. W 1999 została ukończona konserwacja gotyckich desek stropowych prowadzona przez Barbarę Czajkowską-Palusińską i Sławomira Stępnia, a w 2000 ukończono aranżację konserwatorską stropu w nawie kościoła według projektu prof. Gadomskiego i dr. Korneckiego. 13 listopada 2000 rekonsekrowano świątynię. W latach 2006–2009 trwała wymiana gontów dachowych.

Kościół znalazł się na wizerunku monet: 2- i 20-złotowych wyemitowanych przez Narodowy Bank Polski 13 września 2006 roku.

Cerkiew Opieki Matki Bożej w Owczarach

Świątynia została zbudowana w 1653 roku na miejscu pierwszej budowli, która na skutek grząskiego gruntu, uległa zniszczeniu. W 1701 dokonano całkowitej przebudowy prezbiterium cerkwi. 82 lata później dobudowano wieżę (prace wykonali majstrowie Dimitr Dekowekin i Teodor Rusinka), zaś w 1870 poszerzono przedsionek, by osiągnął równą szerokość z nawą. W 1938 wykonano we wnętrzu polichromię.

Po Akcji „Wisła” cerkiew przejęła parafia rzymskokatolicka, adaptując ją na kościół, lecz zachowując wezwanie, jakie nosiła. Po powrocie części wysiedlonych do wsi po 1956 roku, w budynku okazjonalnie były odprawiane również nabożeństwa greckokatolickie. W latach 1983-1985 dokonano gruntownego remontu całości, w tym przywrócono pokrycie dachu gontem. Renowację tę Ministerstwo Kultury i Sztuki nagrodziło specjalnym wyróżnieniem.

W 1995 cerkiew otrzymała nagrodę Prix Europa Nostra dla najlepiej utrzymanego obiektu zabytkowego. Począwszy od 1998 świątynia jest wspólną siedzibą parafii rzymsko- i greckokatolickiej. W czerwcu 2013 roku, po kilkuletnim staraniu, Cerkiew została wpisana na Światową Listę Dziedzictwa UNESCO wraz z 15 pozostałymi podobnymi obiektami w Polsce i na Ukrainie.

Cerkiew znajduje się na szlaku architektury drewnianej województwa małopolskiego.

Cerkiew św. Michała Archanioła w Turzańsku

Cerkiew pod wezwaniem św. Michała Archanioła została wzniesiona w latach 1801–1803. W roku 1836 dobudowano przedsionek oraz zakrystię. Następie w latach 1896 i 1913 dokonywano kolejnych remontów cerkwi, wzmacniając jej dach blachą. Po wywiezieniu ludności ukraińskiej w ramach Akcji „Wisła” w latach 1947–1961 cerkiew użytkowali katolicy obrządku łacińskiego parafii w Komańczy. 10 sierpnia 1961 z polecenia Urzędu Wojewódzkiego w Rzeszowie budynek został zaplombowany. W 1963 świątynię oddano w użytkowanie prawosławnym, którzy są jej gospodarzami do dnia dzisiejszego.

Włączona do podkarpackigo Szlaku Architektury Drewnianej. W 2013 wpisana na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO.

Meczet w Kruszynianach

W XVII wieku wieś Kruszyniany została przekazana przez króla Jana III Sobieskiego Tatarom, którzy wzięli udział w wojnie z Turkami stając po stronie Rzeczypospolitej Obojga Narodów. Społeczność tatarska po osiedleniu się zbudowała meczet, który po raz pierwszy wspomniany jest już w dokumentach z 1717. Obecny został zbudowany prawdopodobnie w drugiej połowie XVIII wieku lub w pierwszej połowie XIX wieku (dokładna data budowy nie jest znana), na miejscu dawniejszego meczetu. W 1846 budynek przeszedł remont, o której to dacie świadczy kamień znajdujący się w fundamencie obok wejścia dla kobiet.

Meczet w Kruszynianach jest wpisany na krajową listę zabytków Polski, a 22 października 2012 roku zarządzeniem Prezydenta RP Bronisława Komorowskiego został, wraz z meczetem w Bohonikach, uznany za pomnik historii „Bohoniki i Kruszyniany – meczety i mizary”.

Jest najstarszym do dziś zachowanym meczetem tatarskim w Polsce, zbudowanym na planie prostokąta o wymiarach 10×13 m. 16 marca 2010 r. meczet w Kruszynianach zwiedził książę Karol, syn królowej Elżbiety II.

Polecane strony:

Jeżeli chcesz poszerzyć swoją wiedzę na temat drewnianych kościołów w Polsce, polecam zajrzeć na:

  • www.kosciolydrewniane.plCiekawy serwis, na którym autorzy – pasjonaci, opisują kościoły drewniane w Polsce oraz w Europie. Opisom towarzyszą zdjęcia.
  • www.podkarpackie.travel – Szlak architektury drewnianej na terenie województwa podkarpackiego to 9 tras o łącznej długości 1202 km. Na szlaku znajduje się 127 obiektów architektury drewnianej. Obejrzeć można m.in.: kościoły, cerkwie, skanseny, zespoły zabudowy małomiasteczkowej, dworki i pałace.
  • www.drewniana.malopolska.pl – 255 najcenniejsze i najciekawsze zabytkowe obiekty drewniane tworzą Szlak Architektury Drewnianej w Małopolsce. Na Szlaku znalazły się malownicze kościoły, piękne cerkwie, smukłe dzwonnice, staropolskie dwory, drewniane wille i skanseny, należące do najcenniejszych zabytków ludowej kultury materialnej.

ZOSTAW ODPOWIEDŹ

Please enter your comment!
Please enter your name here

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.

Zobacz także