Riese – tajemniczy projekt III Rzeszy na Dolnym Śląsku

Ciekawostki Riese - tajemniczy projekt III Rzeszy na Dolnym Śląsku

“Projekt Riese” (“olbrzym”) to kryptonim największego projektu górniczo-budowlanego hitlerowskich Niemiec w Górach Sowich na Dolnym Śląsku oraz na zamku Książ i pod nim. Drążenie tuneli rozpoczęto w 1943 roku, które trwało aż do końca wojny w 1945 roku.

Wobec nasilających się alianckich nalotów bombowych w 1943, Niemcy hitlerowskie przeniosły dużą część swej strategicznej produkcji zbrojeniowej w – uważany za bezpieczny – rejon Sudetów. Mniej więcej wówczas powstał projekt utworzenia nowej kwatery głównej Hitlera na zamku Książ oraz potężnych bunkrów i budowli podziemnych wydrążonych w Górach Sowich.

W tym celu powołano jesienią 1943 r. spółkę Industriegemeinschaft Schlesien AG, której przekazano kilka tysięcy więźniów oraz jeńców wojennych, których umieszczono w czterech pierwszych obozach pracy. Jednak wobec niezadowalającego postępu prac już na przełomie marca i kwietnia 1944 nadzór nad budową przejęła Organizacja Todt.

Plany obejmowały potężne prace adaptacyjne na zamku Książ, utworzenie wielkich przestrzeni wydrążonych pod zamkiem, konstrukcji olbrzymich tuneli i sal podziemnych w kilku miejscach w Górach Sowich, reorganizacji całej siatki okolicznych dróg, połączenia całości siecią kolei wąskotorowej. Była to dalece najkosztowniejsza budowa kwater wojskowych i obiektów strategicznych ówczesnych Niemiec, choć całkowite poniesione koszty trudno oszacować. Rozmach budowlano-inżynierski był na najwyższym wówczas dostępnym poziomie.

Plany były kilkakrotnie zmieniane. Wedle danych z września 1944 produkcja tych schronów miała pochłonąć 150 milionów marek; wraz ze schronami w Wilczym Szańcu i w Pullach pod Monachium obejmowała 257 tysięcy m³ betonu zbrojonego stalą, 213 tysięcy m³ tuneli, 58 km dróg z sześcioma mostami, 100 km rurociągów. Na projekt Riese przyznano w 1944 roku 28 tysięcy ton stali cementu, czyli tyle, ile Niemcy przeznaczały rocznie na budowę schronów przeciwlotniczych dla ludności cywilnej.

Prace zostały wykonane tylko w części. Przed wkroczeniem Armii Czerwonej wiele podziemnych konstrukcji zostało zniszczonych, a przynajmniej tunele do nich prowadzące zostały wysadzone.

Prace objęły swym zasięgiem teren kilkudziesięciu kilometrów kwadratowych na stokach gór: Wolfsberg (Włodarz), Saalberg (Jedlińska Kopa), Mittelberg (Dział Jawornicki), na wzgórzu między Wüstewaltersdorf (Walim) a Dorfbach (Rzeczka), Mulenberg (Moszna), Säuferhöhen (Osówka), Ramenberg (Soboń) i Schindelberg (Gontowa).

W zboczach gór wiercono otwory w skałach, które rozsadzano materiałami wybuchowymi. W ten sposób powstawały sztolnie i komory, które wzmacniano obudowami żelbetowymi. Całość była uzbrojona w potężne sieci infrastruktur drogowych, kolejowych, a także wodociągowych, kanalizacyjnych, telefonicznych i energetycznych.

W dokumentach III Rzeszy istnieją zapisy pozwalające ocenić rozmiar materiałów użytych przy konstrukcji kompleksu Riese. Między innymi na tej podstawie można sądzić, że dotychczas około połowa podziemnych korytarzy nie została odnaleziona.

Zamek Książ

www.ksiaz.walbrzych.pl

Zamek Książ nie ma sobie równych na Śląsku. Po wielu przeróbkach stanowi dziś mieszankę różnych stylów architektonicznych – od gotyku po historycyzującą architekturę początków XX wieku.

Od roku 1509 obiekt wraz z ogromnymi dobrami wokół, znajdował się w rękach rodu Hochberg. W 1939 roku, pod pretekstem zdrady (wynikających z angielskich koneksji rodu) zarekwirowali go hitlerowcy. W 1941 na polecenie samego Hitlera, rozpoczęto przebudowę zamku.

Pod budynkiem, kilka tysięcy więźniów drążyło kilometry sztolni. Wszystko w ramach projektu Riese. Projektu ostatecznie nie ukończono. Kapitulacja Niemiec w 1945 roku zatrzymała ostatecznie prace. Udało się ukończyć dwa zespoły wyrobisk na głębokości 15 metrów i 50 metrów poniżej poziomu dziedzińca głównego.

Pierwszy z nich, udostępniony do zwiedzania, o długości ok. 80 metrów jest całkowicie obetonowany. Łączy on bezpośrednio zamek z tarasami oraz szybem głównym. Posiada strzeżoną wartownie, której wylot jest na Tarasie Podkowiastym i połączony jest z jedną z wind, która umożliwia transport na wszystkie kondygnacje zamku oraz z prawie okrągłą w przekroju klatką schodową, która miała zapewnić komunikację z parterem zamku.

Drugi zespół wyrobisk, znacznie rozleglejszy został wykorzystany do zainstalowana superczułej aparatury Obserwatorium Geofizycznego PAN.

Kompleks zamkowo – pałacowy został wpisany do rejestru zabytków jako fragment Książańskiego Parku Krajobrazowego. Podziemia zwiedzamy wyłącznie z przewodnikiem.

Muzeum Sztolni Walimskich

sztolnie.pl

Fabryki Walimia są jednym z 6 podziemnych kompleksów znajdujących się w Górach Sowich, które skrzętnie chronią swoich tajemnic. Są one fragmentem olbrzymiego przedsięwzięcia budowlanego o nazwie Riese. Jego realizację rozpoczęto w 1943 roku. Na początku prace prowadzono w oparciu o zagranicznych robotników przymusowych, których w końcu zastąpiono więźniami z KL Gross-Rosen.

Kompleks podziemny Walimia składa się z 3 równoległych, nie obudowanych sztolni oraz systemu łączących je pod kątem prostym wyrobisk komorowych. W sztolni nr 1, około 30 metrów od wlotu, znajduje się obetonowana wartownia, która miała kontrolować ruch z zewnątrz. W jej środku znajdują się eksponaty i dokumenty związane z kompleksem Riese.

Prace prowadzące do udostępnieniu podziemi turystom rozpoczęły się w 1993 roku. Zakończyły się dwa lata później i trasa o nazwie Podziemne Fabryki Walimia została otwarta w styczniu 1995 roku.

Muzeum czynne jest od maja do września. Zwiedzamy je wyłącznie z przewodnikiem. Długość trasy wynosi ok. 450 metrów.

Kompleks Jugowice Górne

Kompleks “Jugowice Górne” znajduje się na pd. – zach. zboczach Działu Jawornickiego na terenie wsi Jugowice Górne (Jawornik). Ślady wskazują na istnienie sześciu sztolni oddalonych od siebie od 50 do 120 m, leżących na wysokości 495-500 m n.p.m. Pięć sztolni biegnie w kierunku pn.-wsch., jedna w kierunku północnym. Obecnie wloty większości sztolni są niedostępne ze względu na zawały. Według planu wykonanego w 1954 r. dostępne były wówczas dwie równoległe sztolnie, połączone ze sobą pod kątem prostym systemem wyrobisk chodnikowych. Długość sztolni wynosi 85 i 180 m. Wszystkie wyrobiska mają wymiary: szerokość od 2,5 do 3,5 m, wysokość od 2,7 do 3,5 m. W kilku miejscach posiadają obudowę drewnianą. W jednej z pozostałych sztolni prowadzono w pierwszej połowie lat siedemdziesiątych prace zmierzające do przekopania istniejącego zawału. Natrafiono na podwójne metalowe drzwi i z powodu trudności technicznych prace przerwano. Dalsze sztolnie również nie zostały dotychczas spenetrowane. Całkowita długość zinwentaryzowanych wyrobisk w kompleksie “Jugowice Górne” wynosi 500 m, powierzchnia 1500 m2, objętość 3500 m3.

Zdecydowanie najbardziej niebezpieczny do penetracji z pośród trzech nie udostępnionych kompleksów. Nie prowadzą do niego żadne znaki informacyjne, więc najlepiej wiedzę o położeniu kompleksu czerpać z map albo książek. Skała w której wydrążona została sztolnia jest bardzo słaba (gnejs) i niestabilna dlatego nie można stwierdzić czy zawał jest sztuczny czy też naturalny. Ponadto fakt, że sztolnia jest w znacznym stopniu zalana wodą i niema możliwości jej odwodnienia wyklucza jakiekolwiek prace eksploracyjne w tym miejscu.

Część podziemną kompleksu stanowi 7 sztolni wydrążonych na południowo-zachodnich zboczach Działu Jawornickiego. Nie wszystkie wyrobiska są ze sobą połączone, licząc ze wschodu na zachód sztolnie 1,3,5 i 7 to krótkie chodniki kończące się przodkami, najciekawszym z tych wyrobisk jest niewątpliwie sztolnia nr, 7 w której znajduje się nietypowy odcinek betonowego stropu. Całkowitym ewenementem jest natomiast sztolnia nr, 6 w której znajduje się para potężnych gazoszczelnych drzwi. To jedyny taki przypadek na całym terenie Riese, niestety za drzwiami po około 30 metrach chodnika powstał spory zawał.

Kompleks Włodarz

wlodarz.pl

W Górach Sowich od 1943 roku, przymusowi robotnicy rozpoczęli budowę podziemnych obiektów militarnych. Zyskały one kryptonim Riese (Włodarz). Prace prowadzono równolegle w siedmiu kompleksach Rzeczka, Jugowice, Włodarz, Osówka, Soboń , Sokolec i Książ.

Ten olbrzymi kompleks został wybudowany w masywie góry Włodarz, prowadzą do niego trzy wejścia od strony północno-wschodniej i jedno od strony północnej. Całość kompleksu to duża ilość korytarzy przecinających się pod kątem prostym i tworzących siatkę. Dodatkowo istnieje w nim, jedna z największych, nieukończona hala. Jest prawdopodobne, że w nieosiągalnej dziś głębi obiektu zamordowano wiosną 1945 kilka tysięcy więźniów pracujących przy budowie. Około 1/3 obiektu jest zalana wodą. Długość korytarzy: 3200 m (10 700 m²; 42 000 m³). Nad ziemią rozpoczęto prace nad potężnymi fundamentami.

W okresie letnim trasa zwiedzania jest czynna w godzinach 9-17, w pozostałe części roku 10-15. W środku mamy do wyboru dwie trasy zwiedzania – sucha – zwiedzanie nie zalanej cześci sztolni i trasa połączona z pływaniem łodzią po zalanych częściach kompleksu.

Ten olbrzymi kompleks został wybudowany w masywie góry Włodarz, prowadzą do niego trzy wejścia od strony północno-wschodniej i jedno od strony północnej. Całość kompleksu to duża ilość korytarzy przecinających się pod kątem prostym i tworzących siatkę. Dodatkowo istnieje w nim, jedna z największych, nieukończona hala. Jest prawdopodobne, że w nieosiągalnej dziś głębi obiektu zamordowano wiosną 1945 kilka tysięcy więźniów pracujących przy budowie. Około 1/3 obiektu jest zalana wodą. Długość korytarzy: 3200 m (10 700 m²; 42 000 m³). Nad ziemią rozpoczęto prace nad potężnymi fundamentami.

Podziemne Miasto Osówka

www.osowka.pl

Podziemne Miasto Osówka to jedno z najbardziej tajemniczych miejsc na Dolnym Śląsku. Do tej pory nie wiadomo, do czego miał służyć kilkukilometrowy, podziemny kompleks korytarzy, budowanych w czasie II wojny światowej, przez Hitlerowców.

Budowa rozpoczęła się w 1943 roku i trwała do ostatnich lat wojny. Do drążenia tuneli zaciągnięto więźniów obozów koncentracyjnych i jeńców wojennych. Ich nadludzkim wysiłkiem, wykuto kilka kilometrów tuneli oraz hal. Mogłoby się tam zmieścić i mieszkać nawet 20 tyś ludzi. Dzisiaj “Podziemne miasto Osówka” jest jednym z najbardziej tajemniczych obiektów turystycznych na Dolnym Śląsku.

Jedna z hipotez mówi, ze  miała być to kwatera Hitlera, inna zaś że chciano tam przenieść fabrykę zbrojeniową. Na powierzchni znajdują się dwa obiekty zwane “kasynem” oraz “siłownią”. To z nich, specjalną windą można zjechać do podziemnych korytarzy. Prawdopodobnie w “siłowni” miała się znajdować elektrownia zasilająca prądem podziemne miasto.

Turyści do wyboru mają dwie trasy: historyczną i ekstremalną. Trasa historyczna wiedzie przez cały teren Osówki. Towarzyszy nam przewodnik który opowiada o historii kompleksu. Jest idealna dla całych rodzin, trzeba się tylko ciepło ubrać bowiem na dole jest dość zimno. Trasa ekstremalna jest trudna do pokonania. Jej elementem jest m.in. przeprawa przez zalane korytarze łódką desantową.

Kompleks Soboń

Podziemny kompleks wykuty w masywie góry Soboń. Wejścia do zasadniczych podziemi prowadzą z trzech stron góry. Sztolnie nr 1 i 2 dochodzą do siebie pod kątem prostym i tworzą razem z kilkoma krótkimi wyrobiskami poprzecznymi niewielki podziemny system.

Natomiast sztolnia nr 3 nie łączy się z główną częścią podziemi a wejście do niej (obecnie zawalone) znajduje się na zboczu góry Soboń, na północ od zabudowań wsi Zimna Woda.

Sztolnia nr 1 biegnie w kierunku południowo – wschodnim i prawdopodobnie miała się kiedyś złączyć ze sztolnią nr 3. Po około 200 m łączy się ze sztolnią nr 2 pod kątem prostym. Sztolnia nr 2 ma długość około 200 m. i w związku z obwałem na jej wlocie jest zalana wodą do głębokości około 1 m. Sztolnia nr 3 jest zagadkowa, bowiem jej początkowe 65 m jest zawalone a znane jest tylko 17 m jej przebiegu. Dalszą drogę przecina zawał z pod, którego wystają pokrzywione wybuchem tory i porozrywane przewody elektryczne.

Wszystkie tunele są w stanie surowym, jedynie w sztolni nr 1 obudowano cegłą niewielkie pomieszczenie. Całkowita długość tego kompleksu to około 700 m, powierzchnia 1 900 m2, a kubatura około 4 000 m3. Do najważniejszych obiektów naziemnych kompleksu należy zespół dużych, piętrowych budynków, które budowano przy drodze prowadzącej z Sobonia do wsi Zimna Woda, oraz duży żelbetowy bunkier nieznanego przeznaczenia.

Sokolec – Gontowa

Kompleks “Sokolec” znajduje się na północno- wschodnich zboczach góry Gontowa, około 1 km na zachód od miejscowości Sowina oraz 1,5 km na pd.-zach. od miejscowości Sokolec. Część podziemna kompleksu składa się, co najmniej z dwóch zespołów wyrobisk, leżących na różnych wysokościach, biegnących w kierunku południowo – zachodnim i oddalonych od siebie o około 100 m. Obie sztolnie po około 80 m dochodzą do systemu wyrobisk chodnikowych i halowych, który wykuto w miękkim piaskowcu. Każda ze sztolni posiada wykute komory pod wartownie, oraz wiele obwałów i zawałów, których ilość zwiększa się z każdym rokiem. Związane jest to z typem skał w jakim wykuto podziemia. Sztolnie są w stanie surowym i nie ma w nich nic ciekawego do oglądania, a ryzyko powstania przypadkowego zawału jest zbyt duże by podejmować próbę ich zwiedzania.

W naziemnej części kompleksu prowadzono różne prace ziemne oraz budowlane. Około 800 m na pn.-zach. od sztolni nr 1 i 2, przy drodze z Sowiny do Sierpnicy, przygotowywano kilkanaście wykopów pod fundamenty budynków. Część fundamentów już wykonano. Wykopy robiono też na zboczu powyżej sztolni nr 3. Od drogi Sowina-Sierpnica do wlotu sztolni nr 3 budowano drogę dojazdową, a jej początkowy odcinek wzmocniono żelbetowym murem oporowym o długości 47 m. Poniżej wlotu sztolni nr 3, również na zboczu góry, znajdował się kompresor, a jeszcze niżej, w pobliżu Sowiny – baraki, magazyny i warsztaty.

Wielka Sowa

Wiadomo, że na stokach tej góry pracowały komanda (Eule). Byli więźniowie, którzy pracowali przy rozładunku i segregacji materiałów budowlanych zeznali, że kierowano tam duże ilości tychże materiałów. Nie udało się dotychczas odnaleźć śladów wejść podziemnych w rejonie Wielkiej i Małej Sowy.

Kompleks Moszna

Wiele przesłanek zdaje się świadczyć, że to właśnie góra Moszna stanowi serce kompleksu “Olbrzym”, oraz, że to właśnie wewnątrz tej góry ulokowano mityczny kompleks o nazwie “Centrum”.
Według niektórych ten podziemny system miał “spinać” poprzez główny szyb komunikacyjny wszystkie kompleksy “Riese”. Na zboczach góry Moszna pozostało sporo śladów po prowadzonych pracach, jednak na ich podstawie nie jest możliwe zlokalizowanie wlotów sztolni ani szybów.
Co prawda wstępnie “namierzono” dwa wloty sztolni, jednak na dzień dzisiejszy nie można mówić o niczym konkretnym. Jedno jest pewne, odkrycie kompleksu “Centrum” i jego systemu podziemi pomogło by w znacznej mierze lub nawet w całości wyjaśnić zagadkę Gór Sowich. Jeśli ten kompleks istnieje w formie wykończonej, gotowej do pracy będzie bardzo dobrze zamaskowany i zabezpieczony. Może upłynąć wiele lat zanim ktoś dostanie się do wnętrza.

 

Podobne wpisy

Najpiękniejsze Jarmarki Bożonarodzeniowe w Polsce w 2018 roku

Tradycja organizacji lokalnych jarmarków jest głęboko zakorzeniona w naszej kulturze. To nie tylko okazja do...

Festiwale muzyczne w 2019 roku, na których nie może Cię zabraknąć

Już niedługo nadejdzie lato, a razem z nim rozpocznie się sezon na festiwale muzyczne. W 2019...

Zamość – Perła Renesansu idealna na weekend

Założone w 1580 roku przez kanclerza i hetmana Jana Zamoyskiego miasto jest niezwykłą w skali...

Najciekawsze miejsca w Polsce warte odwiedzenia z rodziną (woj. Podkarpackie)

W wirze codziennych obowiązków często zapominamy o sprawach najważniejszych dla naszej rodziny, o potrzebie bliskiego...

2 KOMENTARZE

ZOSTAW ODPOWIEDŹ

Please enter your comment!
Please enter your name here

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.

Podziel się z innymi

Polecamy także

Nin – małe i spokojne miasteczko, ale za to pełne uroku

Nin to małe, spokojne miasto 16 km na północ od Zadaru. Obszar dzisiejszego miasta, był zamieszkany już od...

Seszele – inny, bajeczny świat

"Seszele - inny świat" - Tak brzmi hasło reklamowe wysp. Wiadomo, że reklamy sprzedają marzenia,...

Najpiękniejsze plaże świata w 2015 roku (galeria)

Jesteście gotowi odkryć z Nami najpiękniejsze plaże Na świecie? Oto wybrane wg serwisu TripAdvisor, najpiękniejsze plaże...